MURATHAN ÇARBOĞA

DÜŞ HEP O DÜŞ

2012-01-14T19:03:00.002-06:00

Siyah- beyaz günleri yaşamak isterdim. Dokuz yüz ellileri. O yılların Adana’sını. Babamın güzel ve hüzünlü gençliğini görmek isterdim uzaktan uzağa. Umutlu gülüşünü, ‘her şey güzel olacak’ inancıyla hayata sımsıkı sarılışını… Olmuyor derdim sonra ona bir rakı masasında. Olmuyor… Hayat kahpelik yapıyor insana. Bak senin gencecik inancın var. Gücün yerinde. Seviyorsun hayatı, ama olmuyor derdim babama. İstediğin kadar uğraş, istediğin kadar sev ; hayat götürüp istediği yere bırakıyor insanı. Bir yazgı var ki sırtımızda: deyyus. Sinsi, yapışkan, aksi bir kambur. Bir yazgı var ki sırtımızda ne yapsan ne etsen boş. Bir tek yıkıma ses etmez, kara günlerin ayak seslerini duyar da renk vermez. Acılar içinde, çaresizlik içinde kıvrandıkça sen, daha bir katmerlenir sırtımızda. Olmuyor be baba derdim. Sen bir babanın çaresizliğinin ne kadar korkunç olduğunu bilir misin? Ben bilirim derdim. Ben senin gözlerinde gördüm baba derdim usulca. Bir babanın çaresizliği korkunçtur. İntiharı öğrenmiş bir çocuğun zihninden geçen çaresizlik kadar korkunçtur. Çocuklarım yıkımı gözlerimde görmesin baba, huzurun sönmeye yüz tutmuş feri gelip yerleşmesin gözlerime.

Biz küçük insanlarız derdim babama. Yanılgımız bu. Kafamız, yüreğimiz, yeteneğimiz aşıyor bizi. Yazgımız saplayıp kalmış bizi baba. Sıradanlığın içinde bu kadar aykırı, mutluluğun içinde bu kadar buruk, zamanın içinde bunca mekansız oluşumuzun nedeni bu. Yazgımız evrilen zihnimize yetişememiş. Yazgımız küçücük evreninde var etmeye çalışıyor bizi, ama benim kalbim evrenin her yerinde atıyor derdim, mazot kokulu elleriyle çay bardağına rakı döken babama. O siyah beyaz fotograftaki fötür şapkayı başıma geçirir, sarılırdım ona. O ölürken donakalıp da söyleyemediklerimi fısıldardım sonra usulca. Zor da olsa bugünler daha güzel derdim. Doyasıya yaşa gençliğini. Hayırsız bir oğlun doğar da anına sahip çıkar elbet. Hayırsız bir oğlun doğar da şiirler yollar sana…

MURATHAN ÇARBOĞA
Antakya, Ocak 2012

KIŞ AĞACI

2011-01-26T16:18:00.000-06:00

sarılıp bir kış ağacının yalnızlığına,
yağmurla yıkadım aldanmanın pasını.
akordeon ezgisinden damlayan keder,
omzumda leş bekleyen kargalar için.
çorak toprağa köksüz saplanmanın sızısı…

neydi beklediğim? kalbimden azalan neydi?
sabahı elinden alınmış bir çocuk gibi,
karanlığı giyinen erkenci yıkım…
gözlerden ağdıkça biteviye kırılan ışık,
bahçelerde kaybolmak isteyen çocuk kimdi?

kulağına dayayıp çatlamış nar uğultularını,
dağılmış kuş yuvalarında güz bulan aldanış,
mevsim kabuklarında hüznü sayan susku…
çamaşır kazanlarında kaynayan imbat,
köhne kayıklarda donakalmış bakış…

sarılıp bir kış ağacının yalnızlığına,
rüzgarlara sakladım acının yasını,
şiirimde ufalanan dargın sözcükler,
yanı başımda eşelenen yazgı için.
söylenemeyenin tökezleyen çığlığı…

neydi beklediğim? kalbimden kopan neydi?
yüzü silinmiş bir aşkı ansızın anımsamak gibi…

MURATHAN ÇARBOĞA
Sincanistasyonu-Şubat 2011

TÜKENMEK

2010-12-26T18:02:00.001-06:00

Yaşamak azar azar tükenmektir biraz da. Yaşadığımız her mekan, geçtiğimiz her sokak, betondan sıkılıp da soluklandığımız her park, evler, odalar, pencereler… Zaman geçip gider ellerimizden kayıp tuz buz olan sırça bir duyarlık gibi… Yaşadığımız her mekan bizden izler taşır. Duvarlarda mevsimi yitirmiş bir kelebek gibi çırpınır kahkahalar, usulca süzülmüş bir göz yaşı hüznün tortusunu cisimleştirir düştüğü yerde. Oturulup sohbet edilmiş bir kanepe yitirmez sıcaklığımızı, sözcükler yolunu kaybetmiş kuşlar gibi dönüp durur etrafımızda. Pencerelere yansıyan siluetimiz artık bizden ayrı bizden uzak bir hayal olarak yaşamaya devam eder.
Hep ezgilerle yaşadım mekanı. Yaşadığım şehirler gizli saklı köşeleriyle, usul usul soluyan ruhlarıyla, kayıp sevdaları, unutulmuş acıları ve tarihe kafa tutan mutluluklarıyla girdi hayatıma. Yaşanmışlık çıktı her adımda karşıma. Binlerce yılın biriktirdiği yaşanmışlıklar. Kısacık ömrümüze sığmayacak kadar devasa anılar, aşklar ve acılar… Bir şehri tüm ruhuyla içinde hissedebiliyorsan mekanı seviyorsun demektir. Bu nedenle yalnızca günlük kaygıların dönendiği bir mekan olmadı benim için Antakya. Arkaik balıkçı türkülerini duydum kimi zaman rüzgarında, Asi’de boğulmuş çocuklara yakılmış ağıtlar yankılandı kulağımda kimi zaman. İmkansız aşkların ölümsüz şarkılarını duydum, gladyatörlerin meydan okuyan naralarını… Mekan, devasa zamanı, ruhu ve görkemiyle içime ağdı. Yaşanılan ana sığmayan bir duyguydu bu. Şiirler yazdım içimde saklı dünyayı anlatmak için. Sustum çoğu zaman, sesler sırrın aynası olamaz diye. İnkar edilmiş bir yalvaç gibi dolaştım kalabalıklarda. Sakladım her şeyi. Sözcükler dökerek azaldım zamanın rüzgarına kapılıp. Yaşadığı anın, yaşadığı mekanın gizemini çözememiş insanlara sundum şiirlerimi, ama anlamadılar. Ömür denen yanılsamanın girdabına kapılmıştı çünkü onlar. Günlük kaygıların, hırsların esiri olmuşlardı. Suçlamadım, hiçbir zaman suçlamadım. Kalbin sığlığına üzüldüm yalnızca.
Yaşamak azar azar tükenmektir biraz da…Ben güzel tükendim, şiir şiir tükendim zamanla. İçimdeki dünyanın sozsuz bahçelerinde şiirler okuyarak azaldım ve sevdim yaşadığım her anı…

MURATHAN ÇARBOĞA
Antakya, 2010

OKUMA TUTKUSU ve HAYAT

2010-12-04T16:58:00.001-06:00

İvo Andriç’in Drina Köprüsü’nü okuyordum. Lise ikideydim, birinci dönemin son günü. Koca okul susuvermişti birden. Öğle tatili nedeniyle öğrenciler birer ikişer sıvışıp soluğu dışarıda almıştı. Ben, cebimdeki son parayı da pul parası diye sınıf öğretmenime vermiş ve kitabımla baş başa kalmıştım. Futbol sahasının kenarına eğri büğrü bir omurgayla tutturulmuş trübüne oturmuş ve dalıp gitmiştim romana. Sonra, birden, gür bir sesle irkilmiştim:
-Ne yapıyorsun oğlum burada?
Din Kültürü hocamız duruyordu karşımda. İri yarı, babacan, aydınlık yürekli bir insandı. Ayağa kalkıp bir suçlu gibi şaşalayarak:
-Kitap okuyorum, hocam, demiştim.
Bir süre durup öylece bakmıştı hocam, sonra gözleri dolmuştu birden. Hızlı hızlı:
-Aferin oğlum, aferin! deyip okulun sonunda sıra sıra dizilmiş lojmanlara doğru yürüyüp gitmişti.

Okuma tutkusu nasıl da garip bir tutkudur insanımız için… Okuyan insan aykırı bir bireye dönüşüverir hemen. Hele ortalıkta dolanıp da ahkam kesmeyen bir kişiyse bu okur, daha da garipsenir. “Ne iştir yahu bu? Adam okuyor, hem de gizli gizli… Hemi de hiç belli etmiyor. Var var, bu işte bir iş varrr!”
Her şeyden önce bu psikolojinin altında zavallı bir kompleks yatar. “Özel bir insanım, ama okumuyorum kompleksi…” Bu arkadaşların çoğunun ağzı iyi laf yapar. Bu arkadaşlar, kahvehane, cafe, öğretmen odası, arkadaş içtimaları ve türlü türlü mekanların kadrolu feylozofları, gönüllü boşboğazlarıdır. Bunlar zamanında çok okumuşlardır, ama şimdi zaman yoktur. Atıp sallamada, kralı gelse elime su dökemez tavırlarında, en iyi çocuğu ben doğururum, en sadık kocayı (nah!) ben elimde tutarım, en iyi bilmem ne öğretmenler tutanağını ben hazırlarım, en iyi parayı ben kazanırım, en iyiyim hem de dava adamıyım konularında bu arkadaşlardan iyisi yoktur. Utanmasalar “okursam da en iyi ben okurum!” derler ama Darwin’in teorisi henüz kanıtlanmadığı için utanma denen duygu henüz geçerliliğini korumaktadır.
Bazıları daha dobradır. Kaç yıl önceydi anımsayamadım şimdi. Sene başı öğretmenler kurulu toplantısında sayın müdürümüz “Argadaş, ben okuyacağım gadar okudum şimdiye gadar, söyleyin çocuklara gendileri okuyup şey etsinler” deyince hep bir ağızdan meslektaşlarımın onay verdiklerini hala unutamam. Bilkent Üniversitesi’nde yüksek lisansa yapmayı düşünüyordum o sene, Prof. Talat Halman’la mektuplaşmıştık (sonradan ben vazgeçmiştim). O yıl ülke çapında ödüller de almıştım, o yıl okulumuz için güzel etkinlikler de düzenlemiştik. Canla başla çalışmıştım. Sonradan öğrendim ki bu okuma doygunu sayın müdürüz sicilimi karanlığıyla damgalamış: “Bir üst görevde başarılı olamaz” ibaresi düşüp, bir de düşük bir not karalamıştı sicilime.
Televizyonda her maç seyredişimde annem : “ekmeğini, aşını mı veriyor oğlum!” derdi. Bazı arkadaşların da okuma işine yaklaşımları bu doğrultu üzerinedir. Karşılığı olmayan bir eylem boş bir iştir çünkü. Kimi arkadaşlar da okumaz, ama sınava çekmeye çalışır insanı. Aniden (nerden aklında kalmışsa) bir beyit ya da bir dörtlük okuyup: “söyle bakayım kimindi bu?” diye bıyık altı sırıtırlar. O anda söylenecek çok güzel bir yanıt vardır, ama söylenmez.

Hep derler ya, “kendimi bildim bileli…” ben de kendimi bildim bileli okurum işte. Nerden gelmiştir bu alışkanlık kestiremem. Belki de akşamları radyoda arkası yarın dönerken ablalarımın bir köşede kitap okuyuşlarını göre göre yazılmıştır zihnime bu alışkanlık. Bir de babam tabii… Yanlış yerde, yanlış zamanda doğmuş güzel babam. Yakışıklı bıyığıyla gülümseyen babam. Babam hiç okula gitmemiş, okul duvarlarına çökerek ağlamayı öğrenmiş bir çocuktur. Babam kendi kendine okuma yazmayı sökmüş, romanlar okumuş sonra bu romanları küçük oğluna , uykudan önce , güzel güzel anlatmış, halk tarzında şiirler karalamış bir adamdır. O öldükten sonra özel eşyalarını sakladığı tahta bavulunda bulduğum askerlik hatırası küçük defterde görmüştüm şiirlerini. Bir de roman yazıp bitirdiğine dair bir küçük not vardı defterin bir köşesinde. Benim güzel babam, hayatın içinde kaybolup gitmiş, her şeyi susup saklamış babam… “Alkadraz Kuşçusu” adlı romanı hala okuyamadım. Hala korkuyorum okumaktan. Romanı babamın güzel sesiyle anımsamak istiyorum hep.
Sinsi bir mücadeledir aslında hayat. Yeteneğin ayıplandığı, yeteneğin görmezden gelinmeye çalışıldığı, her şeyin Amerikan rüyası “show” kültürüyle değer bulduğu sinsi bir mücadele. Bir de saklanan, kendini saklayan bir insansa yetenekli birey, hiç şansı yoktur bu mücadelede, çünkü öğretmen denen şahıs yeteneği görme özürlüdür. Onun için ağzı laf yapan, ya da delice ders çalışıp mekanikleşen öğrenci hep tercih edilesi bireydir. Akademik ortama girip şöyle bir sağınıza solunuza bakarsanız anlarsınız ne demek istediğimi (Necip Fazıl’la Yahya Kemal’de tıkanıp Mustafa Kutlu’ya, Beşir Ayvazoğlu ve İskender Pala’ya amin diyen zihniyet.).
Yetenek ve başarı hep dışlanır dar mekanlarda. Bir de “show” beceriniz yoksa, üstüne bir de alçakgönüllüyseniz vay halinize. Kendi hayatımdan bilirim. Olur olmaz yerde ahkam kesmediğim için ilk önce okumadığıma hükmetti çevremdeki insanlar. Halbuki öykücüyüm diye gezenlerden bir araba dolusu daha fazla yazar okumuştum. Şairim diye geçinenler, yanıma bile yaklaşamazdı, fakat aptallık gerçeği kavramakta zorlanır. Sonra baktılar ben ödüller alıyorum, ürün yayınlatıyorum takır takır, bu sefer daha da şaşaladılar. Alçakgönüllülüğüm onları deli etti. Alttan alta benimle amansız bir yarışa giriştiler. Bir ayda yüz kitap okuyanları oldu, Ankara – İstanbul eşrafından şairleri içten fethetmeye çalışanlar oldu. Yazıp kitap bastıranlar, ürün gönderip dergi bekleyenler çoğaldı gittikçe, ama bu seferde yetenekleri yetmiyordu. İnsan çevresindeki bir kişinin yeteneğini ve başarısını benimseyemez çünkü.
Yine yıllar önce, yine Meslek Lisesi, dönem başında bir gün. Müdür kütüphaneden kitap alarak en fazla kitap okuyan öğrenciyi buraya çıkarıp hediye vereceğim, diyor. Al başına belayı… İlk yıl kütüphaneden kaç kitap okudum hatırlamıyorum bile, fakat müdürü duyar duymaz kesiyorum kütüphaneden ayağı. “Show” yok bir kere. Adana’nın muhtelif kütüphanelerini dolaşıyorum hafta sonları. Bir de unutmayayım, ortaokuldaki fen öğretmenim Safahat’ı hediye etmişti, yaptığı bir sınav sonucunda. O yaşta Safahat’ı kaç defa okumuştum hatırlamıyorum. Okuma tutkumda Fen öğretmenimin de payını inkar edemem. Edebiyat öğretmenlerim mi? Aklımda kalan tek anı şu: Meslek lisesindeki edebiyat öğretmenim beni tahtaya çıkarıp “bu nasıl kompozisyon ulan!” diye bir güzel fırçalamıştı. Allah uzun ömürler versin, şimdi neler yapar acep?
Marcel Prosut Madeeline kurabiyesini çaya batırıp tadar ve yeni bir dünya açılır kalbinde. Okuduğumuz her iyi kitap da kalbimizde yeni tatlar bırakır, ancak iyi okurların ayrımsayacağı başka iklimler, başka kokular ve başka tatlar…

MURATHAN ÇARBOĞA
Antakya, 2010

SEVGİLİYE MEKTUP

2010-11-14T13:57:00.001-06:00

Iğdır, 28.05.1999

Sevgilim Kezo,*

Bir böceğe dönüşmenin anlamsızlığının farkındayım. Hele Kafka’nın “Değişim” öyküsündeki Gregor Samsa’nın düşündürücü sonunu göz önüne alırsak, faciadan başka bir şey olmaz bu.

Kezo, sana bir aşk mektubu yazmak niyetindeydim aslında, fakat şu anda, hantal bir binanın son katında, üç beş eşyayla bezenmiş odamın küf kokuları, içimde milyonlarca yılın bastırdığı iğrenç bir hoşnutluğu uyandırmak istiyor. Ellerim, ters dönmüş devasa bir böceğin küçük ve telaşlı bacakçıkları gibi kendi eğemenliğini yakalamanın çabası içinde. Bu yüzden, zihnimde birbirine ulanan, ayrışan, çıldıran düşünce adacıklarını kağıda dökmekle yetineceğim.

Belki de şişe dibi gözlükleri, titreyen elleriyle kalın ve temiz halıların üzerine serdiği rengarenk yorganlara Kafka’nın büyük ve duyarlı kulaklarını desenleyen bir yorgancının – ben buraya, bu hüzünlü ve sakin şehre gelmeden önce – anneme söylediği sözler , yazgımın bir göstergesiydi.

Bir şairin düşlerine koyu bir kılıf diker gibi son derece kararlı ve kendince faydalı bir iş yapan insanların böbürlenen bakışlarıyla ellerinin altında boyun eğmekten başka seçeneği olmayan yorganları çuvaldızıyla eşelerken dile getirmişti yorgancı kehanetini:

- Beş para etmez edebiyat! Şiirle adam olmuş var mı?

Şiirle adam olmak niyetinde değilim aslında. Her şeyden önce Ziya Osman Saba gibi yirmi dört saat tutarlı bir şair tavrı sergilemeyi beceremeyen bir insanım. Yazdığım şiirler huzursuzluğumun – evrensel huzursuzluğun- bir sonucudur. Hep yeteneğimi göz ardı ettiğimi söylersin. Kaba tabiriyle “kendimi satmak” konusunda son derece başarısız bulursun beni. Şiirle adam olmak niyetinde değilim Kezo. Okuduğu üç beş kitapla caka satan, dünya şiirine eğilmeden, Türk şiirini özümsemeden bir dahi edasıyla komplekslerini tatmin eden insanlarla hiçbir zaman örtüşemem. Şiir benim sancımdır. Bunu sakın unutma.

Kezo, Ağrı Dağı krom bir çığlık gibi yükseliyor penceremin önünde. Ermeni dağlarının üzerinde korkunç şimşekler çakıyor. Bu şehri sevmeye çalışıyorum. Doğu’nun genlerimden yükselen hüznü suskunluğumu daha da arttırıyor. Bir şehri sevmek ne kadar zor. Yokluğunda ne kadar da zor mekanı benimseyebilmek. Nefret ve sevgi, iki kararsız bilye gibi yuvarlanıp duruyor içimde. Bilirsin; okuduğumuz, aşkı keşfettiğimiz, kırıldığımız, mutluluğa yaklaştığımız şehir de ilk zamanlarda tiksinti vermişti bana. Yaşanmışlık arttıkça, kaybetme ihtimali belirdikçe bütünleşiyoruz mekanlarla. Antakya’yı özledim Kezo. O, usul yağmurunu, Amanos Dağı’ndan esen ve kulak verdikçe arkaik balıkçı türkülerini duyar gibi olduğumuz rüzgarını özledim. Biliyorum, zaman geçtikçe bu şehir de işleyecek içime.

İskenderun garında düşlüyorum ikimizi. Adana trenini beklerken susardık. Ne kadar umutsuzduk, ne kadar korkardık gelecekten. Nasıl da bulmuştuk birbirimizi. Çocukluğunu yaşayamamış, kırgın, karamsar insanların suskunluğuyla nasıl da yakınlaşmıştık. Susardık ve hüzün sığmaz olurdu yüreğimize. İster istemez – her zamanki gibi- bir sakarlık yapardım hemen. Gülerdin, çünkü yüzünün anlamıydı gülüşün.

Her ayrılığımızda sarılmak isterdik birbirimize, ama insanlar vardı, sevgiyi ifadede tutukluluğumuz vardı. Ağır ağır uzaklaşırdım. Ardımdan bakardın, usulca ağlardın, ama her seferinde bir sakarlık yapardım: kitabımı düşürürdüm, tökezlerdim, sana bakarken bir ağaca çarpardım… Gülmeni isterdim Kezo. İkimiz için gülmeliydin.

Ters dönmüş bir böceğin telaşı içindeyim. Ana karnındaki bir bebek gibi hayatı tekmelemek gerek oysa. Bu son ayrılık, bu en uzun ayrılık bitecek elbet.

Seni hasretle öpüyorum.
Bana mutlu mektuplar yaz.
Bana mutlu mektuplar yaz.

MURATHAN ÇARBOĞA

* Bursa Kültür ve Sanat Vakfı’nca düzenlenen “Öğretmen Mektupları “ Yarışması’nda (1500 kişi arasından) İkincilik Ödülü - 2003

ENVER GÖKÇE'YE MEKTUP

2010-11-14T13:09:00.000-06:00

Sevgili Yoldaş,
Bir gece uyandım da otobüs koltuğunda, baktım, Van Gölü’ne dolunay inmiş. Ağrı Dağı diz vurmuş toprağa, dönmeyen denizin özlemiyle. Kar yağmış usul usul, kerpiçten odaların, yanmayan tandırların üzerine yağmış. Kurşunlanmış ağıtlar sinsice bırakılmış yol kenarlarına. Bir bebe ağlamış da uyanmış anası, kuru memeleri sızlamış.Yorgun ve bıyıklı, yorgun ve yaralı babalar usulca cigara yakmış kapı eşiklerinde. Gökyüzü sefer eylemiş düşlerin ardından, tutun ey! Madımak toplayan bacıların ellerine kan kokusu bulaşmış.
Bir gece uyandım da otobüs koltuğunda Enver abi, gece kuşları inmiş Van Gölü’ne, bir ses dolanmış ortalığa “Kirtim kirt! Kirtim kirt!”. Kalbime şiirin ağırlığı inmiş o an. Dokuma tezgahlarından, yağın pasın içindeki makinelerden, tornalardan, topraktan, suyun büyük rivayetinden seslenmiş hayat. “Hişt! Hişt!” demiş kimi zaman, “Kirtim kirt” diye uçuşmuş göğe emek.
Çalınmış günlerin girdabında nasıl yüklenilir şiirin mecalsiz nefesi Enver abi? Bar koltuklarına tüneyen teorisyenler, yığılıp kalan inceliğe can veremiyor. Çepeçevre kol gezen acıyı dindiremiyor deneysel imgeler. Şiirin dini-imanı olur mu Enver abi? Abdestli yazılan her mısra, zaferi mi karanlığın? ‘Beyaz Türkler’den kotarılmış bir şair anlar mı senin mücadeleni? Şiiri borsaya yatırmak, imkansızlığa çare olur mu Enver
abi?
Döviz bürolarını önünde bekleşen insancıklar… Akıp giden rakamlarla kıpırdanan büyülenmiş kalabalık… Borsanın inip çıkan değerine sıkışmış ömür… Mütaitliğe terfi etmiş mücahitler, yüce millete endekslenmiş yalaka söylevler ve chat odalarında hücrelenmiş gençlik… Şiir nasıl yaşatılır Enver abi, bunu ölü bir böcek gibi yakanda sallanan sükut suikastine sor.
Hayata söyleyecek cümlem kalmadı yoldaş. Şiirden başka sözüm yok gayrı. Baz istasyonlarına takılan dizeler çağrı bırakır mı umuda? Kurşunlanan bir gökyüzüne imge uçurmak eksilmek midir? Şair kamu hizmetinden muaf değil henüz. Dün sabah bir şiir yazdım eczacı kalfasının sevgilisine. Manav sırada bekliyor. Veresiye defterinde unutulan hesaplar için birer hicviye yazmamı istiyor bakkal. Halkın içinde aykırı bir dize olmak güzel be Enver abi! Geçenlerde müdürüm şiir şampiyonu dedi benim için. Oysa lise yıllarında güreş takımındaydım. O zamanlar şampiyon olamamıştım Enver abi?
Gecenin bir vakti işte. Sana sesleniyorum. Hüzünlü tangolar dinliyorum bir yandan. Yadırgama Enver abi. And Dağları’na fırlatılan devrimcileri düşün. Sönen aşkları ve yitikleri… Güzel günler uğruna feda ettiğin hayatını düşün. Yüreğinin sonsuzluğu utandırıyor beni. Onurun zaferisin sen. Büyük söylemini bırakıp ardında, göçüp gittin işte. Şiir oldun Enver abi. Sözün kudreti kırılgan bir dize bağışlar mı kalbime? Uygun adım tempo tutturduğumuz hayat çürüğe çıkarır mı şiir deliliğimi? Güzel günlere hâlâ inanıyor musun Enver abi? Bir sabah açmış da usulca salınmış bir çiçek ol, yeni bir yıldız çiz dipsiz karanlığa, sahafların küf kokulu kalabalığından göz kırp, hiç söylenmemiş bir şiire dönüş de inancım tutuşsun artık.
Hüzün, uğursuz bir ganimet gibi bırakılmış kucağımıza. Bedeninin derinliklerinde yığılmış bir çocukluk taşımayanlar anlayabilir mi bizi? Zamanın hükmünü dizlerinde sayamayanlar ve galipler ve kanamayanlar… Susmayı babamdan öğrendim Enver abi! Huzurun çekip giden ırmağını, duanın bir bir devrilen atlarını… Susmayı babamdan öğrendim, yazgının kara sarmaşıkları tırmanırken acemi parmaklarıma ve sonra bir gün, “Şiir olsun!” dedim Enver abi. “Mutluluğum şiir olsun!”.Bilmezdim henüz şairin yazgısını.

Bir gece uyandım da otobüs koltuğunda Enver abi, baktım, usul usul ürpermiş Van Gölü ve toprağın beyaz uykusunda uç vermiş şiir çiçekleri. Senin çiçeklerin Enver abi. Hayat, terk edildiği yerden seslenmiş “Kirtim kirt! Kirtim de kirt!” . “Mutsuzluğun bir tek şiir olsun” demiş kalbim ve umutlu bir gülümseme yayılmış dudaklarıma. Sevgili yoldaş, şiirin yetim çocuklarıyla olsun inancın. Bizi unutma, bizi unutma!..

MURATHAN ÇARBOĞA
Şairini Arayan Mektuplar
(Dönence Yayınları- Yayına Hazırlayan:Erol Özyiğit)

VAHŞET ve KARMAŞA

2010-11-13T16:36:00.001-06:00

I
parmaklarından sızıyor kanın utangaç tarihi
kinin közünü işkillendiriyor, kara kalem bir
hırsa devrediyor gürültülü sezgisini, vuruyor,
yüzünün afişindeki ucuz film karmaşasından
kanıyor vahşetin hazzı, sureti yansıyor kurbanın
ürperen etine, tenhaya hasret, tenhayı bulmanın
dürtüsüyle kıyıyor kendine

II

katedral yıkılıyor, kuşlar sığmaz oluyor gökyüzüne
kaygısız bir mana arıyor yorgun çehreler, bungun
güller açıyor hayatın gizlice değdiği yerde, nerde
dingin bir solukla suya konuştuğumuz günler,
günler günler geçiyor, ayna sırrını açıyor unutulmuşluğun
üryan hüznüyle, gözlerde kara imalar çapaklanıyor,
kapanıyor çocuklar sokağın acıyan yerlerine

III

onmaz bu ellerinden dökülen yara, kara sözler üzre bulur
birbirini devrik sevinçler, derinden yükselen yabanıl hırıltılarla
kurulur vahşetin saltanatı , oysa herkes çocuktu bir zamanlar,
sabun kokulu çamaşırlarla solgun sokaklar arşınlandı,
savruldu anılar kör sandıklara, gölgeler ayaklandı yüzlere yürüdü,
gözlerde kara serçeler, onmaz bu eğildikçe deştiğin
devasa boşluk, dilindeki tozlu zaman, sesindeki savruk perdeler

MURATHAN ÇARBOĞA
E Dergisi (Sayı 30)
2001

ÖLMEK

2010-11-13T16:15:00.001-06:00

Mythos:
elbet bir nar tanesiyle
kandıracak bizi Hades,
güneş yorgun bir sanrı gibi
kayıp gidecek avuçlarımızdan
tez canlı bir çiçeğe uzanamayacak
sayrılı ve saydam ellerimiz
her şey mantığı dağılmış
bir ana mimlenecek

Epos:
usulca dişlediğim gül kokusu ağzındaki
ve Hera'nın dişil hırsı
o gözlerinde tutuşan aydınlık
emanet kalsın seslerin ölümsüz evreninde

meali yarım kalmış ömrümüz
yeni bir damar atsın
aşkın kırılgan mermerine
ve artık rivayet konuşsun
ve artık hüznümüz düşsün toprağa
güze yeni bir mana olmak adına

Logos:
işlevini yitirmiş hücrelerimizden
çekilirken kutsal mağma
bereketli yağmurlar işkillendirsin toprağı
ve hayata kanat çırpsın Kaknus
yeni bir oluşuma devrolurken ölümün kadranı

MURATHAN ÇARBOĞA
Antakya, 2001

UNUTUŞ TELEKLERİ

2010-11-13T16:05:00.001-06:00

hükmü geçmiş bir imge kımıldanıyor
pencere kenarında. kim bilir hangi gülüşün
yorgunu? eşikte bekleyen yokluk sevincin
soluğu mu? duvarda kımıldanan yetim gölgeler?

ne zamandır bir sözcük çarpıyor camlara,
gökyüzüne küsüyor çığırtkan keder…
avuçlarımı terk ediyor sakladığım rüzgar,
zerdali ağacından aşırdığım ışık yemlenmiyor.

anne sesinden bir bahçe olsun diye
zamanı çağırıyorum, yağmurlu kış günlerini,
saçak altına sığınıp bana seslenen erkenci şiiri.

hayırsız göz yaşlarımı saklıyorum babadan
yadigar tahta bavula. susmanın zehrini
ve kalbimden söktüğüm unutuş teleklerini…

MURATHAN ÇARBOĞA
Patika Dergisi
2009

İKİ TOP SAHASI MESAFEDEN F16 VURMAK

2010-11-13T15:59:00.001-06:00

Bayanlar daha iyi bilir, askerlik anılarının sonu gelmez. Askerliğini bir güzel yapıp erkekliğini pekiştirmiş olan erkek, her fırsatta yeniden döner silahlı kuvvetli anılarına. Bendeniz de askeri eğitimim yalnızca yirmi beş gün sürdüğü halde hâlâ anlata anlata bitiremem esas duruş günlerimi. Dokuz yıl önce, güzel bir nisan günü Antalya’da girmiştim birliğe. Asteğmen öğretmen adayıydım. Hepi topu otuz kişiydik. Koca bir acemi taburu içinde yaşı geçmiş otuz edebiyat öğretmeni. Yirmi beş yaşındaydım ve en gençlerinden biri bendim. Artık gerisini siz hesaplayın.
Askerlik ve şiir… Bu iki uzak kavram nasıl bağdaşır? Ben kaldırıp dolaba kilitlediğimiz sivil kıyafetimin cebine saklamıştım dizelerimi. Yani ki askerlikte mantık yoktur derler ya… Doğrudur. Hayata dair, hüzne, inceliğe dair ne bulunabilir ki cepheye ilerleyen yolda (diye düşünüyordum).. Daha ilk andan itibaren koca bir karikatür dergisine girmiş gibi hissetmiştim kendimi. Yeşil böcekler gibi kımıl kımıl ama toplu halde dolanıp duruyorsunuz bir o yana bir bu yana. Boy sırasına girip uygun adım yürüyorsunuz her yere. Saatlerce sürünmeden talim yapmış sayılmıyorsunuz. Açık alanda on beş şınavı müteakip derse başlıyorsunuz, sonra on beş şınavı müteakip istirahata gidiyorsunuz. Gülmekle ağlamak, çıldırmakla sırra ermek arasında bocalayıp duruyorsunuz sürgit. Bölük komutanı tuvalete gidiyor, esas duruşta uğurluyorsunuz. Tuvaletten çıkıyor yine esas duruş. Adamın prostatı azmış. Her istirahat vakti gidip duruyor kenefe. Pavlov’un köpeğine akraba çıkıyorsunuz bir yerde.Başka bir bölükten düdük sesi duyup yanlışlıkla esas duruşa geçiyorsunuz. “Dikkat!” çekiliyor esas duruş gösteriyorsunuz. Saatlerce, üstü kazıla kazıla imanı gevremiş bir ağaca selam verip duruyorsunuz.
Askerlik ve şiir… Durun bir dakika, bir şeyler yakaladım galiba. Şiire yanaşmayı bir türlü beceremeyen mizah, en babayiğit mantık bu ortamda. Sürrealist bir mizah da diyebiliriz (yavaş yavaş şiire yaklaşıyoruz.). Kader arkadaşlarımın hepsi edebiyat öğretmeni. Bakınız edebiyata şiire dair buradan da bir şeyler ayıklayabiliriz. Yaşanan her şey, şiir gibi mizahtı be! Başka bir şey değil. İnsan denen mahlukat çeşit çeşit. Huyu suyu birbirini tutmaz bir sürü insanla aynı koğuşta uyuyor aynı tuvalete gidiyor, aynı hamamda yıkanıyorsunuz. Ne yazık ki şu anda çoğunun adı aklımda değil. Çektiğim hasretten mi yoksa dar ranzadan düşme korkusundan mı bilmem yatağıma sıkı sıkı sarılarak uyumuştum yirmi beş gün boyunca. Her sabah yatağımı tiril tiril düzeltmiş, çamaşırlarımı çitileye çitileye özenle yıkamıştım. Bu durum tam anlamıyla bir devrimdi benim için. Erkek egemen toplumun erkek evlat yaklaşımıyla büyütülmüş biriydim ben de. Hem de adaklarla hayata çağırılmış ailenin tek erkek çocuğu olarak. Elimi sıcak sudan soğuk suya sokmadan evdeki mutfağın yerini bile öğrenemeden hayata atılıvermiştim. Aczin yinelenmiş bir tanımı olduğumu zannederken, aslında çok hamarat biri olduğumu fark etmiştim dehşet içinde. Askerliğin karakterime eklemlenen artılarından biri de budur. Sakarlığım dışında gayet eli iş tutan bir adamımdır şu anda. Eh, kadı kızında da bu kadar kusur bulunur.

Dedim ya insanlar çeşit çeşit. Etrafımdaki insanları birer karikatür karakteri olarak gördüm askeri eğitimim boyunca. Hepsinin ayrı bir mizahi yönü, hepsinin bambaşka açılarla hayata yaklaşım tarzı vardı. İçlerinde en ilginç olanı herkese “Tosunum! Tosunum!” diye hitap edeniydi. Orta boylu güleç yüzlü bir arkadaşımızdı bu karikatür karakteri. Her gece beni “Tosunum! Tosunum! Çok horluyorsun be!” diye uyandırırdı. Bir gün gece nöbetindeyken bu bahsettiğimiz arkadaşın üstünde yatan adamın borazan gibi horladığını fark etmiş ve öfkeden deli olmuştum. Çalınmasından korkarak botlarımızın iki tekini küçük bir kilitle birleştirip öyle girerdik yatakhaneye; bu arkadaş botunun yalnızca bir tekine kilidi asıp yatağa serilirdi. Yaratıcılık bu olsa gerek. Omzuna taktığı silahın namlusuna boş bir florasan kartonunu geçirip bölük komutanının önünden uygun adım geçtiğini gördüğümde hayatı yeniden sorgulamaya başlamıştım. Prostatı, şaşkınlığı ve öfkesi arasında donup kalan bölük komutanının da hayatı sorguladığından eminim. Ancak bir şair böylesi ince bir göndermeyle silaha baş kaldırabilir diye düşünmeye başladığım anda, hayallerim yıkılıvermişti: “Tosunum, silahımı çabuk bulayım diye işaret koyuverdim” demişti karikatür arkadaşım.
Her gün başka bir parçası düşen bir silahla gökyüzünü yararak uçan bir F16 nasıl vurulur? Bunu bile öğrenmiştik eğitimimizde: “Uçağın iki top sahası (futbolla savaşın kardeşliği bundan başka nasıl tanımlanır?) önüne ateş edeceksiniz…” Hoop F16 yerde.
“Uçak ateş edip gelirken uzunlamasına değil, yanlamasına yatacaksınız” kafamıza napalm bombası düşmezse kurtulma şansımız olabilir belki…
Eğlenceliydi. Düşündükçe o günlerden süzülüp belleğime damlayan özü bu sözcükle tanımlayabilirim. Belki de çok kısa sürdüğü için bana öyle gelmişti. Komik kareler yanıp yanıp sönüyor belleğimde. Şiirle nasıl bir yandaşlık oluştururlar bilemem. İşte, sabah koşusunda sürüden kopup en arkada kalmışız. Üç kişiyiz. En gençleri benim. Diğer ikisi kırk yaşının baharında. Ayaklarımızda bot, üstümüzde yeşil fanila… Sürüden ayrılmış kuzu tedirginliğiyle ne yapacağımızı bilemez halde bölüğümüze ulaşmaya çalışıyoruz, ama kurt hemencecik alıyor kokuyu. Tabur komutanının çam yarması silueti beliriyor ufukta. Ellerini arkasında birleştirmiş, ağır ağır yaklaşıyor. Adamın her adımı bizi yağmurda kalmış tavuklar gibi telaşlandırıyor. Son anda bir fikir geliyor aklımıza. Boy sırasına girip uygun adım yürümeye başlıyoruz. Tabur komutanının önünden geçerken daha da sertleşiyor adımlarımız. Göğüs ilerde, göz ufka saplı ve vücut gergin… Cesaret edip de tabur komutanının yüzüne bakmadığım için hâlâ hayıflanırım. O ifadeyi görmek Yunus Nadi Şiir Ödülü’nü almak gibi bir şey olurdu benim için. Yani ki müthiş olurdu: Hayatı sorgulayan bir binbaşının yüzünde beliren o tarifsiz mânâ…
Sabahın köründe görev yerine gelen o ufacık tefecik uzman çavuşa verdiğimiz çakı gibi selamı unutamam. Adam, zat-ı şahaneleri gelirken oturup hiç istifimizi bozmadığımızı görünce:
-Ayağa kalkınsana lan, at ya….ları ! diye bağırmış ve biz de hemen esas duruşa geçmiştik. Üstümüze acemi kıyafeti olduğu için adam bizim asteğmen adayı olduğumuzu anlamamıştı. Hoş, anlasa da kimsenin salladığı yoktu.

Hayat mizahla güzeldi, ama gül gül takati de kesiliverirdi insanın… Askeri eğitim biter bitmez her birimiz Doğu’nun ayrı bir şehrine doğru yol almıştık. Geri kalan süreyi öğretmen olarak tamamlayacaktık. Benim yazgıma Iğdır düşmüştü. Krom bir çığlık gibi göğe yükselen Ağrı Dağı’nın eteklerinde, bütün varlığımla duyumsadığım hüzün, topraktan mı yükseliyordu yoksa genlerimden mi? Anlamaya çalışmıştım. Postallarımın altında belirmeyen Borchert’in ‘karahindiba’sı hüznün ve yoksulluğun şarkısıyla kavruk kavruk serpilmeye çalışan öğrencilerimin gözlerinde uç vermişti birden bire. O ana kadar şiirle bir dargın bir barışık yaşayan kalbim, daha bir şiddetle ve ayrılmamacasına sarılmıştı imgelere. Hâlâ, mutsuz, masum, hüzünlü ve işveli sevgilim olarak yanı başımda durur şiir. Cepheye giden sevgilinin ardından bir avuç gözyaşı serper gibi bakan şiir (çok fazla gülme, ağlarsın derler ya, doğruymuş… Sulu sepken bağladık işte konuyu). İki top sahası mesafeden F16’yı bile ayartan şiir…

MURATHAN ÇARBOĞA
Taflan Dergisi
2008

SUSMAK

2010-11-03T16:03:00.000-05:00

susmayı babalarından öğrenen çocuklar
anlayabilir beni

babamın ellerinde mazot kokusu
babamın ellerinden havalanırdı
küflü sayfalarıyla "Alkadraz Kuşçusu"

şiiri aykırı bir çocuk misali
sakladığım doğrudur.
hurufi kararsızlıklarla
küçüldü gözlerim
ve taşladığım kedilerin suskun âhı
bir ayin sessizliğiyle
döküldü üstüme

oysa,
çocuk gülüşlerinden
bir selam olsun diye sana
masallar diriltmiştim bayram sabahları
annemin güne mayaladığı
seslere kanmıştım

şimdi bir çığırtkan kafesi göğsüm
aşkın yaralı manzarasında
âcizliğin keskin utancıyla

susmayı babalarından öğrenen çocuklar
anlayabilir beni

artık,
yıkımın orta yerinde
umudu bağırabilmeli !

MURATHAN ÇARBOĞA

UĞUR MUMCU ŞİİR ÖDÜLÜ (2003)
Ünlem Dergisi

LANET

2010-11-03T15:55:00.002-05:00

sesimde açılan uçuruma el verip yakala kalbimi.
geçtiğim her yolda ardımdan karanlık serpilir.
leş yiyiciler avuçlar suskumda göveren yarayı.
ben ki hiçbir mekana sığmayan siluet, gökyüzüne
tırmanan kavimlerin beklediği lanet. şehre düşmüş
bir üveyik kanat kırar ellerimde, sözcüklerinle yaklaş
ve usulca yemle beni. denize anlat susuzluğumu,
tuza olan aşkımı suya fısılda. Üç yaşın saçlarını
çıkar saklandığı yerden, çocuk gözleri damlat çatlayan
toprağa. çayır kuşlarını çağır çığırtkan kederimden.

vedânın ilk cümlesiyle gel bana. şiirin özünü
sözcüklerime sar ve zamanın ihanetini anımsat.

Murathan ÇARBOĞA
Hayat Hiçbir Zaman Yetmeyecek Şiire
2007

UNUTUŞ

2010-11-03T15:52:00.003-05:00

çöl ruhu yürüyor bastığım toprağa. şerh düşürülmüş
bir hayat boynumda atan sancı. karanlığa atıldıkça
ışığa çürüyor ellerim, sabaha dokundukça yüzüm
gölgeler giyiyor. her eşyada anımsamak çığlığı,
bir parça sıcaklık, kanat çırpıp sönen bir gülüş
ve hükmü geçmiş sözlerin kıpırdanan tozu. ey unutuş,
kalbimi kaçır boşluğun sonsuz denizinden. başkaldır
zamanın acıyan günlerine, yalnızca şiirin mutsuzluğu
kalsın elimde. yalanla aşkın hayal ülkesini, yokluğu
mırıldan ihanetin peşinde, apansız gidenlere.

ey unutuş, sustur içimde dönenen magmayı. ölü kuş
şarkılarından bir hançer çırpınır göğsümde, derinde, hep derinde…

Murathan ÇARBOĞA
Hayat Hiçbir Zaman Yetmeyecek Şiire
2007

ALAMET-İ FARİKASI ÖYLESİNE YAZILMASI

2010-11-02T18:59:00.003-05:00

Anlamak yerine anlaşılmak tutkusuyla yanıp tutuşur kimi. “Beni anlamıyorlar” yakınmaları hep itici gelmiştir bana. Hayatın odağını parsellemeye çalışmaktan başka bir şey değildir bu çaba. Anlamak yerine hep anlaşılmayı yeğlemek… İnsan kendini ne oranda anlamlandırabiliyor? Asıl sorun bu.

Kendimi anlatmak gibi bir derdim olmadı hiç. Anlaşılamama nöbetlerine girmedim hiç. Yazdıklarım mı? Hayatla kurduğum tek iletişim aracı yazmak… Yazgıya gönderilmiş nafile mektuplar belki de…Çoğu zaman yazmamayı da düşünmüşümdür. Varsın anlaşılmasın çelişkilerim, duygularım bilinmesin; acılarım, hüzünlerim, korkularım, sevinçlerim saklı kalsın. Kendime engel olabilsem sırf bu nedenlerle vazgeçeceğim yazmaktan. Bahçeleri kaybettiğim zaman yitirdim varlığıma duyduğum sevgiyi. İnsanlara çoğu zaman nefretle baktım. İçimden, karanlık köşelerden uç veren bir duyguydu bu. İnsan seviyorsa paylaşmak ister. Karanlığımı anlatmak, marazımı paylaşmak istemedim. Binlerce kez sözcükler kanatlandı zihnimde, inatla yazmadım, yazmadım. Sözcüklere hükmedebilmenin ukalalığıyla sustum, sustum. Sevmedim… Ailemden ve çocuklardan başka hiçbir şeyi sevmedim. Bölüştürmediğim sevgi devasa bir açlıkla çocuklarıma yöneldi. Bitip tükenmek bilmeyen bir sevgi sağanığıydı çocuklarıma yönelttiğim aura.

Yalnızca çocuklar için yazmak istiyorum aslında. Masalları hiç sevmemiş çocukluğumun kalbimde bıraktığı boşluğu yeni masallarla doldurmak… Masal dilerken kızımın ve oğlumun gözlerinde beliren ışığı çoğaltmak adına, gökyüzünden düşen elmaların hatrına yalnızca masal yazmak... Anlaşılmak yerine, anlamaya çalışmak ve anlatmak, anlatmak, anlamak…

MURATHAN ÇARBOĞA
2010

KATARSİS

2010-10-26T17:33:00.002-05:00

her sabah uykunun eşiğinde dolanan ağaç,
yaprak döken uğrun uğrun, ağrılı ve suskun.
boşluk bu… yüzüme yerleşen boşluk:
düş kapılarına çarpan bir nefeslik kelebek,
kulağıma okunan kararsız ilk dua…

ruh zincir şakırtılarıyla kanatlanıyor,
bükülen bir uğultuyla geliyor hayat.
kalbimden çaldığım ateş ışığa küskün,
tufana saldığım sözcükler geri dönmüyor,
suya kesiyor güne sunduğum söylem.

aynalarda güzü çağıran rüzgarlı uzaklık,
babamın yüzüme yerleşen hüznü ve yalnızlık.
parmaklarımda kül savuran uç uç böcekleri,
kokusuyla çekip giden gökyüzü ve zerdali.
ölüme uluyan yazgı, kanıksadığım alışkanlık.

her sabah uykunun eşiğinde dolanan ağaç,
yaprak döken uğrun uğrun, ağrılı ve suskun.
her şiirde gövdeme dolanan vebalı çember,
gölgemde taşlanan yalvaç, erkenci keder.
zamansız yarılan deniz, elimde kanayan yokluk…

çarmıhın aldanmış tarihinden arta kalan arınma,
şiirimden başka sunacak bir şeyim yok yazgıya…

MURATHAN ÇARBOĞA
(Yazgıya Vurulmuş Prometheus)

PAPİRÜS Dergisi
2010

SENİNLE KONUŞMAYI ÖZLEDİM

2010-10-23T16:24:00.003-05:00

" sevmeyi unutmuşsunuz kardeşler
yalan her şey gibi
aşklarınız da. "

Behçet AYSAN

**************

Marazlı ağaçlar gibiyiz. Rüzgarın başına buyrukluğuna bırakıp kendimizi, hayat için yanlış figürler deniyoruz. İçimize yerleşen o karmaşık duygu sevgi midir, yoksa bizi kötülüğe yakınlaştıran kara bir ucube mi ?.. Kestiremiyoruz. Nefret ve sevgi ne kadar yan yana, dengesizlik ve sevgi, vahşet ve sevgi ne kadar iç içe ?..

Sevmeyi beceremiyoruz. Günlük kaygıların çirkefine batan, hayal kırıklığını usta işi bir tevekkülle kabulllenen babalarımızın suskunluklarının, annelerimizin isterik hüzünlerinin gölgesinde küçülen çocukluğumuz, bu duyguyu toparlayamadı.

Sevgi sözcükleri yakışmıyor dilimize ya da biz öyle düşünüyoruz. " Sevgileri yarınlara bıraktınız " diyor Behçet Necatiğil yüreğinin güzel bahçelerinden seslenerek " Bir bakış bile yeterken anlatmaya her şeyi / Kalbinizi dolduran duygular / kalbinizde kaldı"...
Ertelenmiş bir hayatı tüketmeye çalışıyoruz. Saksıdaki çiçeğe su vermeyi erteliyoruz, doğayı dinlemeyi, ağaçların ritmine uydurarak bedenimizi esrik bir mutlulukla salınmayı erteliyoruz. Güzel bir yüzle güne uyanmayı, sabahın insanı düşlere yakınlaştıran iklimini solumayı, her önümüze gelene aydınlık bir ses tonuyla 'günaydın' demeyi, sarılmayı, öpmeyi, dokunmayı, sevgiyi söylemeyi erteliyoruz. Ne gariptir, 'seni seviyorum' diyebilmek için günlerce sıkılıyor, günlerce kara kara düşünüyoruz ve dile getirirken çoğu zaman mizahın gölgesine sığınıyor, muzip bir ses tonuyla konuşuyoruz. Çocuklar gibi söylüyoruz sevgi sözcüklerini. Çocukluğun sevgiye kanat açan temiz dünyasından sesleniyoruz kirlenmiş hayatımıza. Kirlenmişliğimize yakıştıramıyoruz belki de bu güzel duyguları.

Kirleniyoruz, sıradanlaşıyoruz. Betonun soğuk ve ruhsuz etine dokunuyor, ahşap evleri, yaşanmış ve mekana işlemiş anılara aldırmadan yakıyoruz. Metalin anlamsız külçelerini yerleştiriyoruz hayatımızın odak noktalarına. Doğanın ve güzelliğin soluğunu, dört bir yandan ebleh binaların çevrelediği parklara terkediyoruz ve sapkınlığımızın mekanı yapıyoruz parkları gecenin ilerleyen saatlerinde. Televizyonların karşısında beynimizi boşaltıp, duygularımızdan, insanlığımızdan tuşlara basarak sıyrılıyoruz. Binlerce yılın harmanladığı elvan masallar anlatmıyoruz çocuklarımıza, türküler söylemiyoruz. Şiirler okumuyoruz küçük yürekleri için. Şiirin mükemmel coğrafyasını ilmek ilmek güzelleştiren ustaları unutuşun dehlizlerine itiyoruz.

Sevmeyi beceremiyoruz. Sevdiğimiz insanlara boşaltıyoruz tüm cinnetimizi. Sevdikçe saldırıyor, sevdikçe kötülüğün karanlık dergahından el alıyoruz. Üzerek, kalp kırarak sevgimizi yücelttiğimizi sanıyoruz. Ah, Yunus Emre güzelliğiyle, Ziya Osman Saba
ermişliğiyle sevmeyi başarabilsek ne güzel olurdu !.. Her zerreye yüreğimizi açabilsek, şiirin aydınlık penceresinden hayata bakabilsek ne güzel bir dünya açılırdı çepeçevre !..

Sevmek gerek ! Samimiyetin sevecen üslubuyla sevgiyi söylemek, dargınlığa son vermek, kalpleri kazanmak adına " seninle konuşmayı özledim ! " diyebilmek gerek !..

MURATHAN ÇARBOĞA
Antakya,2003
(Deneme Dalında Düzenlenen Behzat Ay
Yazın Ödülün’de Birincilik Alan Denemelerden Biri)

SIĞINAK

2010-10-23T16:18:00.000-05:00

Karanlıktı. Duvarı el yordamıyla buldular. Yokladılar. Betonun çatlaklarında ellerini gezdirdiler. Genç adam, duvarın dibini ayağıyla sıyırdı. Farkında olmadan - belki isteyerek - birbirlerine temas ederek oturdular.

Hiç ışık yoktu.

Derin bir sessizlik çınlıyordu mekanda. Yadırgadılar. Karanlığı taradılar gözlerini koca koca açarak. Korkularını su yüzüne çıkarmamak, bozuk bir ritimle atan yüreklerini işkillendirmemek için usulca soludular. Kadın yavaşça elini uzatıp erkeğinin elini kavradı, parmakları kenetlendi birbirine. Adam kadını korkutmamak için homurdandı ve kısık bir sesle bağırdı,

" Hey, kimse var mı !? "

Hiç ses yoktu, ne bir çıtırtı ne bir soluk...

Hiç ses yoktu, taa ki uzaktan, yukarıdan, boğuk bir iniltiyi andıran siren sesi kulaklarına ulaşıncaya kadar.

" Geldiler " dedi kadın kayıtsızca. Ses tonundaki zoraki yumşama kendini hemen ele veriyordu.

Adam içinden " geldiler ! " diye tekrarladı. Uzun uzun, bıkkın tınılarla haykırıyordu siren.

Hiç ışık yoktu ve zamanı kavramak mümkün değildi. Ne kadar sustular kestiremediler. Beyinlerinde kaynaşan, yarım kalan, dökülen, çıldıran düşüncelerden korktular. Adam, karısının geri çekilen elini aradı ürkekçe. Kadının dizlerindeydi eli. Nemli mekanlarda dizleri sızlardı. Bunu bilirdi adam. Kadınının elini ilk kez gibi, tanımak ister gibi yokladı.

Siren cinnetini uğulduyordu ve ilk patlama duyulur duyulmaz kadın irkildi yine. Kenetlenen parmakları bütünleşmek ister gibiydi.

" Artık bu hengameye alıştım " dedi kadın, derin bir nefes aldı, " Yalnız, karanlık olmasaydı... "

Adam donuk bir ses tonuyla, " Karanlık ışığın var olma nedenidir " dedi,
" karanlık içimizdedir, yüreğimiz karanlıkta, bebeğimiz karın boşluğunun karanlığında, her şey karanlıkta, her şey karanlıkta!.. "

Yukarıda düzenli aralıklarla patlamalar oluyordu, mekana boğuk gürültüler ve hücrelerine kadar uzanan sarsıntılar ulaşıyordu.

" Işığın olduğu yerde korku olmaz " dedi kadın, kocası onun sızılı dizlerini ovarken.

" Işık yanılsamadır " dedi adam, " ışık hayattır ama, hayat hep aydınlık değildir. "

" Işık umuttur... " dedi kadın, " Işık umuttur !.. "

" Işık şu anda ölüm kusuyor " dedi adam yeni bir patlamanın eşliğinde.

" Işığı insan kirletiyor " dedi kadın umutsuz bir ses tonuyla. Üşüdüğünün farkına vardı birden ve adamın göğsüne yaslandı.

Derken büyük bir patlamayla sarsıldı duvar. Kadın küçük bir çığlık attı. Sonra koyu bir sessizlik sardı ortalığı. Kadın, adamı dinledi bir süre. Bir şeyler söylemesini istedi. Bir şeyler söylesindi, saçlarını okşasındı. Adam kabaran göğsünü zaptetmeye çalışıyordu. Usulca elini erkeğinin yüzüne götürdü kadın, bir kör duyarlığıyla okşadı, göz yaşlarını sildi ve sıkıca sarıldı kocasının beline,

" Sevgi ışıktır... " dedi.

Yukarıda, bir yerlerde, sonsuz yürekleri ve ak - pak sevinçleriyle, savrulan alevlerin arasında çocuklar kavruluyordu ve kadının karnındaki bebek bütün gücüyle hayatı tekmeliyordu.

MURATHAN ÇARBOĞA
Antakya, 2000

TAKSİT

2010-10-03T08:13:00.000-05:00

Sağır olsaydı, dili dönmez, meram anlatamaz olsaydı, çay şıkırtısı duymazdı o zaman. Ne güzel! Sabahtan akşama kadar “şıkır şıkır!” beynine işlemezdi kaşıkların öfkesi. Yani duymazdı işte. Elini siper edip kahvehanenin camından içeri bakardı bazen, utanırdı. Utansındı ya, kız başına! Beni arardı gözleri. Camı tıkırdatırdı. Duyardım hemen, duyacağımı bilirdi. Masaların arasında koştururken, tavşan kanı çaylar verip boşlar alırken duruverirdim ve bakar, bulurdum gözlerini hemen. Gülümserdi. Kalbim çay kazanı gibi fokurdardı o zaman.
“Taksit!” diye bağırırdı münasebetsizin biri, “Taksit, seninki gelmiş ulan!”
Birden bir telaş sarardı derken beni. Ellerimi ne yapacağımı bilemezdim işte. Ellerim kuru olurdu ya, yine önlüğe silerdim. Kafamı kaşırdım, sinirlenirdim, ama duyamazdı ki…
“Taksit!” derlerdi, “o işi de mi taksit taksit yapıyon ulan!”
Sonra havalanıp tavana yanaşan sigara dumanlarına karışırdı gevrek, pis gülüşleri..
“Uuu laa nn!” derdim ben de dudak kıpırtılarımı kahvehanenin camından saklayarak,
“Uuu laa n, aa na nı daaa…”
“Hoop!” derdi münasebetsiz piştiyi masaya vururken,
“ Benim anam ihtiyar, sana bir hayrı olmaz.”
İşte, yani, sağır olsaydı. Ben bir koşu gelip kahvehanenin kapısına çıksaydım. Usulca gelip gözlerime girseydi. Gömlek cebimden kağıt, kalem alıp isteğini yazıverseydi. İşte ne bileyim: ekmekti, soğandı…Yazsaydı. Özledim deseydi boyun büküşüyle. Çay kokan ellerime dokunsaydı belli etmeden, kalem alıp verirken. Yani ki bilirim, arkadan bağırır, dudağıma ilişen gülücüğü korkutup kaçırırdı emlakçı:
“ Hoop, taksit! Aile var oğlum, bu ne muhabbet!” sonra şakır şukur zar atılır, domino taşları yan yana dizilirdi. Bir karış sakalıyla çay yudumlarken bile dudağını arayan emlakçı ağız dolusu gülerdi.
“Boşları al oğlum.” derdi usta, “masalar bulaşıkhaneye döndü”.
Yani ki sağır olsaydı. Yani duymaz, ses bilmez olsaydı. Gönlümü okusa, yüreğimin halinden anlasaydı. Yazardım ben de ona. Şiirler dizer, hikayeler karalardım. Akşam eve gidişte yolumu gözler olurdu. Kapıyı açar gülümserdi. Avcunun içiyle yüreğime dokunurdu. Kapıyı kapatıp sarılır, bir öpücük kondururdu. Sonra telaşla, sonra merakla ekmeği sarıp sarmaladığım kağıdı alır okurdu ayak üstü. Kağıda karaladığım şiiri okur, her seferinde gözleri dolardı, avcuyla yüreğime dokunurdu yine. Derken, ağzını elleriyle kapatıp koşardı mutfağa, yemek yanmasın diye.
“Taksit!” diye bağırırdı muhtar. Yıllardır üzerinden hiç çıkarmadığı takım elbisesinin ortasında zehirli, yeşil bir böcek gibi sarkan kravatı kıpraşırdı.
“Taksit, sen ne biçim şairsin oğlum? Ne biçim halkçı adamsın? E biraz da halkı düşün de bir çay ver hele.”
“Heee mm ee nn” derdim ama bitmezdi. Çayı masaya koyup alırdım soluğu.
Yani sağır olsaydı işte. Beni hiç duymasaydı. Sözcüklerin parçalandığını duymasaydı dilimin ihanetiyle. İnadına sevseydi işte. Gözlerimin önünden hiç eksilmeyen, rüyalarıma sızan bu gevrek gülüşlerin, bu imansız suratların inadına sevseydi.
Akşam koyu, demli bir çay gibi inip susunca ortalık, insanlar ağızlarına yapışan pis gülüşlerini yakalayıp boğazlarının derinliklerine iterek evlerine gidince cümbüş başlardı bekar odamda. İğnelerle delip bir oya gibi işleyerek kola kutularının üzerine ismini yazdığımı bilseydi. Ortalarına küçük lambalar kondurduğumu, bin bir çeşit abajurun üzerine ismini kazıdığımı görseydi. Her köşede, her kutuda, her lambada, çay bardaklarında, çaydanlıklarda binlerce binlerce isminin yazıldığını bilseydi. Yani, işte, sonra odanın ışığını söndürüp bu küçük lambaları yakınca cümbüş başlardı. Her köşeye sıvanırdı gölgeler, her köşede ışık oyunları, her köşede onun ismi… Görseydi o manzarayı. Yüzüme, ellerime yansıyan ismini, rengarenk lambaların yarattığı o hayal alemini … Konuşmaya gerek kalmazdı o zaman. Söylemeye, kasılmaya, ciğerlerimi patlatırcasına soluk soluğa kalmaya gerek kalmazdı.

Her telefon çalışında yönelirdim de ustam usulcacık:
“Sen bulaşıklara bak oğlum” derdi,
“Kahveyi karıştırıver, ocağın altını açıver hele” derdi.
“Taksit!” diye seslenirdi kel muhacir:
“Oğlum sen alo diyene kadar adam mefta olur be!”
Bulaşıkları gıcır gıcır durularken sesi gelirdi ustamın; gürültünün, küfürlerin, şakırtıların, kokuların, dumanların arasından:
“Başlarım ecdadınızın taksitine! Ulan bu kadar yüklenilmez oğlum bir adamın üzerine. Garibin aklı bir karış havada zaten. Allah’ın verdiğiyle oynanır mı bu kadar?”
Yani sağır olsaydı, kahvehanenin önünden geçerken ismini fısıldasaydım. Avuçlarımı sıkmasaydım; yüzüme, saç diplerime, en çok da bıyıklarıma hücum eden ter damlacıklarına aldırmasaydım. Duymasaydı. Yüreğimden söyleseydim işte. Bir ibadet gibi, namaz sonrasının yunmuş arınmış güzelliğiyle yüzümü sıvazlar gibi...
Yani ki bir teras katımız olsaydı. İki göz, terasının tabanı asfaltla sıvanmış, eski, küçük bir yuva. O uyurken şiirler yazsaydım. Gemi gibi Amerikan arabaları, Alaman güzelleri ve küçük Japon harikaları üzerine şiirler karalasaydım. Hurdaya çekilmiş yüreğim tam gaz koştursaydı. Bir gelin arabası gibi aydınlık olsaydı gülüşüm. Saçları yüzüne, gözüne dökülseydi. Yüzünden saysaydım acılarını. Düşlerinde ses olmasaydı. Sesim karga sürüleri gibi dalmasaydı uykusunun güzelliğine.
Aklımız esseydi bazen. Uzansaydık terasın sıcağı yemiş betonuna, yıldızlara dalsaydık. Sonra bir korna sesi duysaydım, bir motor tıkırtısı…Ellerinden tutup kaldırsaydım. Markasını, modelini, rengini tahmin etseydim gözlerine bakarak, ama bir solukta, çabucak. Sonra bir koşu gidip baksaydık aşağıya. Bilseydim, gururlansaydım. Bazen de olur ya, tutturamasaydım, utansaydım, şaşalasaydım. O, gülüverip yüzümü avuçlasaydı.
Yani ki sağır olsaydı. Ses bilmez, meram anlamaz olsaydı. Yarama denk düşseydi yarası. Kanadı kırık kuş gibiydi Taksit, şu avuç kadar kahvehane köşelerinde. Yani ki “ hayeller gerçek olmaz” dediydi ben küçükken babam,
“Amma hayel, golu ganadıdır insancığın”
Hayaller gerçek olsaydı, ağzı örümcek yuvasına dönmüş emlakçı yılışmazdı kıs kıs gülerek:
“Lan oğlum Taksit! Seninkini görmüşler geçen, kolunda filinta gibi bir oğlan, tatlı dillimi söylüyormuş, duydun mu?”
Yani ki konuşmak gerekti gecenin bir vakti rakı yudumlarken. Bir can yoldaşı, bir sıcak nefes gerekti. Hayaller gerçek olmazdı ya, hayal fakirin ekmeği…

MURATHAN ÇARBOĞA
Agora Dergisi-2004

KARANLIK KARANLIK KARANLIK

2010-04-30T17:26:00.002-05:00

“Hepinizi sevgiyle kucaklarım” diyor vali.
“Sevgili öğretmenlerim, sevgili öğrencilerim, sevgili milletim, hepinizi hürmetle kucaklarım!”
Kendisini merkeze çeken bakanın elinden tutarak yapıyor konuşmasını. Gider ayak tarihi ve milli bir görevi yerine getirmenin kıvancıyla ve astığı astık, kestiği kestik konumunu kaybetmenin gizlemeye çalıştığı hıncıyla sürdürüyor tümcelerini. Ermeni katliamını dünyaya duyurmak için göğe yükseltilen soykırım anıtının açılışında bulunmak onun Iğdır’daki son görevi.
“Hepinizi sevgiyle kucaklarım!”
Bu kucaklamaktan yorulmayan sevgi dolu (!) devlet adamı, bir süre öncesine kadar başta öğretmenler olmak üzere tüm memurların korkulu rüyasıydı oysa. Öğretmenevinde, kahvehanelerde, çarşıda – pazarda, çay bahçelerinde yakaladığı memurlara gözünün üzerinde kaşın var yaklaşımıyla hakaretler yağdıran, işi tartaklamaya kadar götüren bir vatan sever (!)
Denetlemeye gittiği okullarda sınıflara yakışıksız tavırlarla giren, öğrencilerin gözü önünde öğretmenlere hakaretler yağdıran bir sevgi adamı (!)
“Hepinizi sevgiyle kucaklarım!”
Yakan bir güneş ve serin bir rüzgar… Tören alanına sürü sürü götürülen öğrencilerin çoğu yere çökmüş. Hoparlörden yayılan akıncı türkülerinin, kahramanlık şiirlerinin gürültüsünden ağlaşan öğrencilerin sesi duyulmuyor.
Boylu boyunca, gökyüzüne krom bir çığlık gibi yükselen Ağrı Dağı’na kadar uzanan çıplak bir arazi ve ortasına iliştirilmiş devasa bir anıt. Soykırımın anısına dikilen beş keskin kılıç…
Katliamlarda ölen insanların anısına yükselen bu yapı, kucaklayan zihniyetin bir ürünüydü aslında. Dünyaya haklılığını, Erivan’dan bile görünen beş heybetli kılıçla duyurmaya çalışan sayrılı bir anlayış!..
Askerlik görevimi öğretmen olarak yerine getirmek için bulunduğum Iğdır’da böylesine çarpık bir barış anlayışının parçası olmuştum ne yazık ki…
Gençliğin sınır tanımaz coşkusuyla sarıldığım idealist ve çağdaş düşler… İnsan odaklı, sevgiyle yoğrulmuş hayat felsefesi (oysa gerçek dünya ne kadar başka)… Faşizmin ve yobaz ideolojilerin mutlak egemenliği… İnce hesaplarla kurgulanan, çıkar ilişkileriyle belirlenen sistem… Kendinden başkasını yok sayan yozlaşmış bir vicdan mekanizması…
Kalbimde, her şeye rağmen hâlâ soluk alıp vermeye devam eden hayata ve umuda dair düşler, üniversite yıllarımdaki coşkunluğundan ne kadar uzak! Köy Enstitü’lerini kapatan, Enstitü mezunlarını yıllarca baskı altında yaşamaya mahkum eden anlayışın zaferi mi bu durum? Mahmut Makal’ın kitaplarını okurken yenileniyor sevincim. İdealist insanın karanlıkla giriştiği savaşı coşkuyla selamlıyorum (sevgiyle kucaklamaktan daha iyidir sanırım). O aydınlık ruhu çevremde görmek ve içimde duyumsamak için didinip duruyorum kendimce, ama karanlık hâlâ köşe başlarını tutmanın erinciyle karşımıza çıkıyor.
Gelecek nesilleri sürgit kaybettiğimiz bir yapboz tahtasına dönüşüyor Eğitim sistemi. Olumsuzluklar, trajikomik anılar gerçeğini bir bir ışığa tutuyor. Gülmekle ağlamak arası bir anımsama nöbetiyle şaşalıyorum:

Okulların kapalı olduğu bir gün sevk almak için Milli Eğitim Müdürlüğü’ne gidiyorum (bu kez başka bir şehir). Hükümet konağının girişine kapı biçiminde bir cihaz konulmuş güvenlik nedeniyle. Demir aksamı algılayıp öterek görevlileri uyaran bir cihaz. Hastayım, bedenimde ağır bir külçe var sanki, zor yürüyorum. Ateşim yükseldiği için yüzüm kıpkırmızı. Girişe gelince duraksıyor, üzerimdeki metal eşyaları çıkarmaya niyetleniyorum, ama cihaz sürekli ötüyor. Elini kolunu sallayan girip çıkıyor binaya. Ortada görevli hiç kimse yok. Ben de geçiyorum cihazın içinden. Ötüyor. Tehlike olasılığının lüzumsuz dillenişi bu çığlık…
Sevkimi yazdırıp şube müdürünün odasına gidiyorum, ama kimse yok. Koridordaki bir kanapeye ilişip bekliyorum. Bekliyorum. Yarım saat geçiyor, saat on bir oluyor. Üşümeyle yanma arası bir duyguyla ürperiyor bedenim. Oturduğum yerde gözlerim kapanıyor. Dayanamayıp başka bir milli görevle yükümlü diğer şube müdürünün çalıyorum kapısını. Durumu anlatıyorum, rica ediyorum, ama anlamıyor. İmzalamamakta direniyor sevki. Boş boş etrafa bakan, konuşmakta zorlanıyormuş gibi donuk, ebleh bir ifadeyle hep gecikmeli olarak yanıt veren bir adam. Artık dermanım kalmıyor, tam dönüp odadan çıkacakken dine – imana geliyor müdürün ebleh suratı. Bu seferlik, ama yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere imzalayacağını söylüyor.
Sevki alıp masanın üzerine koyuyor, donuk donuk bakıyor sonra (hareketleri de gecikmeli). Kalemi alıp tam imzalayacağı sırada birden bir gümbürtü kopuyor dışarıda. Bizimki imzayı unutup durumu anlamaya çalışıyor. Bu çabası da çok ilginç, odanın tavanına bakıyor, kafasını sağa sola küçük küçük çevirerek. Kulakları, yalnızca duyarak olaylara anlam verebilirmiş gibi kıpraşıyor. Sonra nasıl oluyorsa, pencereden dışarıya bakmak geliyor aklına. Yavaşça kalkıyor (bedenen benden daha dinç göründüğüne yemin bile edebilirim). Ağır ağır gidip pencereye doğru yürüyor. Benim sevk hâlâ masanın üzeride. Dışarıda biraz önce yaşanan kazayı izliyor uzun uzun. Bekliyorum, bekledikçe hastalığın da etkisiyle psikolojim bozuluyor. Bekledikçe “beni unuttu!” diyorum kendi kendime. Belleği iflas etti ve “beni unuttu!”. Artık zamanı kavrayamıyorum. Ayakta durduğum için gücüm tükeniyor.
Yaşanan olayı güç bela kavrayıp hayatı geri anımsıyor derken. Dönüp yavaş yavaş adımlayarak masaya oturuyor. Kalemi eline alıp şöyle bir toparlıyor kendini ve imzalıyor. Derin bir soluk alıyorum. Sonra kaşeyi alıyor eline. İçinden “bismillah !” deyip (bana öyleymiş gibi geliyor) tam kaşeyi basacakken mekanizma birden dağılıveriyor. Gözlerimin önünde gerçekleşiyor bu olay. İnanamıyorum. Alet avuçlarının içinde bin bir parça!.. Ateşimin yükseldiğini duyumsuyorum o an. Kendime mi suç bulsam, adamı mı suçlasam bilemiyorum, çünkü çevremde sakarlığımla ün salmış bir kişiyim. Olumsuz enerji mi denir buna, çaresiz enerji mi ? Adlandıramıyorum bir türlü.
Yoğun düşüncelerle didişip durduğum, sakarlık krizlerine tutulduğum anlarda etrafımdaki eşyaların kendi kendine devrilip yere düştüğüne birçok kez tanık olmuştum çünkü. Düşündükçe adama yönelttiğim kötü duygular biraz azalıyor.
Yine kestiremediğim bir süre kaşeyi toparlamaya çalışıyor adamcağız. En sonunda pes edip duvardaki düğmeye basıyor. Bir süre sonra mavi önlüklü, tez canlı olduğu beden hareketlerinden anlaşılan genç bir müstahdem hazır ol vaziyetinde dikiliyor karşısında. Kaşeyi alıp “hop!”, kaşla göz arasında onarıyor ve basıveriyor sevke. Ne yapacağımı bilemiyorum bir an. Sevki alıp gitmem gerektiğini şube müdürümüz anımsatıyor.

Ey koca eğitim camiamız! Ey insanlığı çözemeden insan üzerine eğilen güdümlü kalabalık!... Bir zamanlar köyün, okulun, kasabanın her şeyiydi eğitim neferleri. Hasan Ali Yücel’i, İsmail Hakkı Tonguç’u özlemle anmak, kararmış yüreklerimizi avutmaya yeter mi?
Köyün marangozu, demircisi, taş işçisi, ziraatçisi, fırıncısı, hasta bakıcısı… Köylünün yoldaşı olan Enstitü mezunları, beni öğretmenliğimden utandırmak için hâlâ
sıcacık, hâlâ özveriyle gülümsüyorsunuz zamanın gerisinden.
Beden dersi diye üzerindeki önlükle yere yatırılan köy çocuğunun üzerine ayağıyla basan öğretmen değil mi sizin aydınlığınıza çamur atan zihniyet? Gözlerimizin içine baka baka çağdaş her öğretmeni “beynamaz “ olarak nitelendiren takkeli beyinler değil mi? Sevgiyle kucaklanmayı (!) reddettiğimiz için sürgünlere gönderilmedik mi yıllar yılı?
Ey büyük üstad, babacan Tonguç, beni dört çeker araçlarla sefer eden takım elbiselilerin ulaşmadığı, kirlenmemiş bir köye gönder. Yeniden başlamak zamanıdır. Cumhuriyetin taze heyecanıyla yeniden buluşmak adına kafası traşlı köy çocuklarını çağır. Yeniden dirilsin Enstitü ruhu!
Zaman çılgınca dönüp duruyor zihnimde. Yedi yıl önce aldığım ilk ödülün kıvancını duyumsuyorum yeniden. İşte, yüreğimde kıpır kıpır kuş kanatları… İçimdeki bozkırlar şiire kesiyor. Heyecanlıyız, izin alıp ödül törenine gideceğiz eşimle birlikte. Kezo, müdürüyle konuşmaya gidiyor. Kentin en büyük okulunun biricik müdürü. Adam benim şiir yazdığımı duyunca şaşırıyor, kendince merak ediyor yaşanılan çağa uymayan bu uğraşının içeriğini ve derken, eğitimin yaralı yüzünü gösteren, geçmişi özlemle anmamıza yol açan ve ağlarız gülünecek halimize ikilemiyle bizi umutsuzluğa sürükleyen şu soruyu yöneltiyor Kezo’ya:
“Hoca’nım, eşiniz şiirleri gafasından mı yazıyor?”…

MURATHAN ÇARBOĞA

2007

İNTİHAR

2010-03-09T13:25:00.001-06:00

Kaan İNCE için...

adımı biliyorsun,
akıbetimi çağıldıyor yüzümdeki epitaph
ve işlevsiz bir külçe gibi düşüyor
sesimdeki mağlup macera,
yokluğa

yan yanayız ve ölümlüyüz,
yarını ne kadar yontabiliriz
kumdan ve dağınık parmaklarımızla?

bulanık ırmaklara benzer bir yanımız var,
denizi ağulayan bir şahmaran
yahut uzantıları gibiyiz
hayat denen sürüngenin

diz dizeyiz ve yalnızız,
ağzı, uzayın sancısına açılan
kuyular gibi yankımıza gömülüyoruz,
dökülüyoruz azaplı yağmurlara karışıp
betonun göğe yumruk sallayan krallığına

acımı biliyorsun,
zamanı uğulduyor etimdeki serap
ve kaygısız uçurtmalar gibi salınıyor
içimdeki esrik çocuk, boşluğa,
sonsuza…

MURATHAN ÇARBOĞA
( 2002)

YAZMASAN OLMA MI?

2010-02-19T17:30:00.001-06:00

Nicedir yazmıyordum. Yitip gitmiş, inancını kaybetmiş bir martıydı da yüreğim, uzaklardan denizi düşlüyordu yalnızca. Susarak var olmak ne kadar mümkün bilmiyorum? Konuşmayı beceremediğimden olsa gerek, yazı denen bir belaya bulaştık işte. Hayatla uzlaşmak için sarılmıştım sözcüklere. Kirpi saçlı, kara bir çocukken aramaya başladığım huzuru bulurum sanmıştım. Şiir sarmıştım kanayan yerlerime. Daha da acıdı her şey, daha da acıdı. Yazarak değiştirebilir misin dünyayı? Sorumlulukların, mecburiyetlerin kuşatıcı yılışıklığını aşabilir misin? Olmadı. Olmadı. İçimde, karanlığımda bekleşen sözcükleri gün ışığına çıkarsam ne yazar? Her insan ayrı bir dünyaydı nihayetinde. Yoktu bir farkım. Hayatı çekip çevirebilmek gerekiyordu her şeyden önce: hayatı, aşkı, sorumlulukları…

Gaflet içinde yaşamanın acizliği, ölü doğmuş bir hayal aleminde kaybolmak, şiirin yalan ülkesine aldanmak… Kimin umrunda? Susunca ardında derin bir boşluk bırakan bir söylem yaratmadan yazmaya devam etmek ne kadar doğru? Yazmasam kimin kalbi eksilecek? Yazanın bu kadar bol, okuyanın ise bu kadar az olduğu bu boktan ülkede seslenecek kim var?

MURATHAN ÇARBOĞA

DESPARECİDOS

2009-12-25T13:10:00.006-06:00

“yürüyorlar alana doğru
binlerce beyaz başörtülü kadın

ve binlerce yitik fotoğrafı
genç yaşlı kız erkek

binlerce desparecidos.
………
geri istiyoruz onları
geri istiyoruz onları”
Behçet AYSAN
(Beyaz Başörtülü Kadın

suya küstü kalbim. yokluğa yürüyen köklerimde tuz yaraları, kumun
kemiren açlığı dallarımda… kuşlar terk etti ölümün kokusunu, dağıldı
karıncalar. rüzgârın toynaklarında ufalanıyor bedenim, bozkırın türküsü
yankılanıyor çatlayan damarlarımda. yalnızlık, gölgemin ardından bir
tas kül döküyor, ışığın cinneti saplanıyor yarılan toprağa, sular çekiliyor.

çocukluğumu var eden bahçe, dalgalanan ağaçlarda kuyruğu titreyen
kuş, akşamın eve çağıran meleği, annemin rüzgârı evcilleştiren sesi,
nehirlerin sevdasını anlatın bana, suya düşen yaprağın ele avuca sığmaz
sevincini. sabah olmuş da patlamış olsun tomurcuk, portakal ağaçlarından
damlasın çocuklar, kapanlara düş serpiştirilsin kuşlar için yeniden, aşkla…

adak ağacına bağlanan kanlı bez, gökyüzüne ağız açan yağmur duâları…
denize yürüyen sokaklarda dinlerdim huzuru. ağustosböcekleri ve yorgun
rüzgâr, zakkumların tozlu hışırtısı… martı kahkahaları, ok gibi saplanan…
şimdi, çok uzak bir hayâl masumiyet, kum fırtınalarıyla silindi göğe
yazılmış patikalar, gölgelerin sadık yalnızlığından tutuştu büyük isyân.

ateşin arsız marşlarıyla yürüyorlar yenilmişliğime, uluyan cinnetin kara
cüppeleriyle… tavaf edilen şeytan gölgeler yaratıyor, ölü dillerden
devşiriliyor küfrân. geceyi taşlıyorlar sabahın korkusuyla, tenekeler
yalnızlığıma çalınıyor. hangi kapıya varsam çocuk çığlıkları ve kara
muskalardan firari duâlar. secde edilen bir tanrıymış meğer yangınlar.

And Dağları’nda uçuşan bir desparecidos kalbim, okyanus kokusuyla
ve vedâ… sırt sırta haykıran analar bilir ki, uçmak özgürlüktür, kartalın
gözünde beliren kamaşma, karlı dorukların direniş yumruğu… ateşe
atılan bir avuç gül yaprağı kalbim, serin bahçelerin kokusuyla ve vedâ…
yeni denizler yaratsın şiirim, kaybın ağıtı söylensin çırpınan suya.

analar yürüyor kol kola, şiire kardeş hüzünler ve çocuklar, ateşin kiniyle
yaşlanmış… Aysan/mak için karanlığa tırmanan ışığı, şarkılarla yürüyorlar
Sivas’a. ellerinde şiir çıngılları, su kokusu saçlarında ve okyanusların
ötesinden haykırıyorlar inancı: “geri istiyoruz onları”, onları geri istiyoruz!

MURATHAN ÇARBOĞA

Desparecidos: Arjantin’de kayıplara verilen ad.

LÂL SERENAD

2009-10-20T13:17:00.001-05:00

pencerede yemlenen mevsim,
uçup gitti çığlık çığlığa.
portakal ağaçlarından damlayan
çiy taneleri çiçeğe durdu.
omzuma kondu alacalı şiir…

senin için bir deniz düşledim,
yılkıya vurulmuş bir kayık,
kıyıya itilmiş rüzgarsız bir ada.
senin için tuz biriktirdim kederden,
sokaklardan sevinç çingilleri kopardım.

çocukluğun rüzgarlı ceviz ağaçlarından
deniz kokan yağmurlar çağırdım yine.
senin için bir bahçe aradım tüm şehirde,
çağla taşlayan çocuklar ve kaygısız kuşlar,
avluda ikindi olan kımıl kımıl yaşlı kadınlar…

gökten düşen elmaların çürük yanından
kopardım şiirin umutsuz kahkahasını.
imbata kapıldı kalbim denizin uzağında
ve duydum deniz fenerlerinin yalnızlığını.
senin için su serptim pullanan sabahlara…

saçlarında yuvalanan rüzgardan anladım
ve uçsuz kokundan…denizin çocuğusun sen!
içimde yeşeren çöl, senin nefesinden…

MURATHAN ÇARBOĞA
(Sincan İstasyonu-Ekim 2009)

VEDA KOPSUN

2009-06-27T17:20:00.002-05:00

“Ve ayrılık kapı tokmaklarında tünüyor üşüyerek ve saatlerin
içinde sırıtarak tik tak edip duruyor. Oysa bizler sanki
önümüzde yaşayacağımız sonsuz zaman varmış gibi
gülümsüyoruz, oysa veda, oysa vedalar içimizde hazır bekliyor.”
Wolfgang BORCHERT
“Çatılar Üzerinde Konuşma”

VEDÂ KOPSUN

metalin nabzından ürken kuşlar
çekiyor anlamın sesini. parçalanmış
gülden avuçlanıp tazelik sürülüyor
ölü çocuk gözlerine. açıklanamadı
hâlâ kalbin cehennem ustalığı ve parmak
uçlarından damlayan yeni yetme ruhlar.

vedânın pimi çekildi. gözlerinden vurulan
bir kadın kapanıyor açlığı çığrışan yalnızlığa..
gövdenin şaşkın bükülüşü ve cümleye
dökülememiş endişeler, usul usul seyriyen enkaz.
kan döken memelere ağız açan dehşet
ve ışığın toplanırken çıkardığı nefes…

acı sana kaldı. deşilmiş masumiyet ve çocuğun
hayata bıraktığı cansız sevinç…şiire sırnaşan tarih,
yazının dağınık gevezeliğinden firari eskizler…
acı sana kaldı. ölü şehirlerde açmış süt kokulu eller
ve betonun ve demirin düşler üzerine kükreyerek
yıkılışı…etlenen sessizlik, hiçliğe saplanan ağrı…

zamana inanmak için kalbini dinliyorsun. beyninde
devinen paslı sarkaç sürgit salınıyor. unutamıyorsun.
toprağın altında çıtırdayan kuş telekleri, kim bilir
hangi ânın sindiremediği inlemeler, çıngırakların
boğuk neşesi ve koparılmış gülüşlerden kırmızı
palyaço burunları, yığıldığı yerde vurulmuş çalı süpürgeler.

acı sana kaldı. küle kesen bahçelerden geçecek
mevsim. is kokan gelincik, rengini kansız
bulamayan göz, evren dolusu gülümsemenin
imkansızlığı… aşkın dar mantığına sığamayacaksın.
doğduğun anda kulağına fısıldanmış ifrit. iblise müttefik
günler çatılmış, acıyasın diye sütten kesilmiş açlığın.

vedâ kopsun içinde, düşündükçe şakağına dayansın şiir.
yüreğinde açılan o kokuşmuş mezara devrilsin iç güdülerinin
hırıltısı.vahşet hiç dinmeyecek, teker teker söndürülecek iki göz
odaların ışığı, vedâ hiç bitmeyecek, susmayacak çocukları âhı…

MURATHAN ÇARBOĞA
(Hayat Hiçbir Zaman Yetmeyecek Şiire)
2007

GÖÇ ÇIĞLIKLARI

2009-02-17T07:23:00.003-06:00

“Filistin…Filistin…”

uçurumlara zamanı anımsatan bir sarkaç bedenim. öğrendim, ihanetin
leşiyle yaşar her insan. “göç!” çığlıklarıyla çırpınan kuşları harflerimle
yemleyin, tutulan güneşe karşı yakın kalbimi. kırılan kollarımla
yakalayamam ufku, gölgemi taşıyamam uzağa. ardımdan bakakalan
çocuk, nasıl sırtlar düşleri, kahkaha kuşlarını ve bahçelerin rengini?..

su koşuyor, ağaçlar yaprak uçuruyor telâşla, sürüngenler çizgiliyor
vedânın izini, şehvetle yazgıya uluyor köpekler. yağmuru kovalayan
atlar da gitti, mekân sustu, gökyüzü çatladı uğunarak. tuz yalnızlığı
kaldı kucağımda, ırmak iskeletleri ve ışığı kemiren veba iniltisi…
eşikte dalgalanan annemin hayâli duruyor oysa, hâlâ yeşeriyor sesi.

renkleri de ekleyin rüzgâra, ufalayın toprağı, yayılsın dört bir yana
kumun kımıltılı tanrısı. loş sözcükler kalsın bana, ruha yapışan
yas iklimi doğurur şiirlerimi. Araf’ta kaybolmuş çocukların sesiyle
çağırsınlar sevinci. fırtınalar oğul versin karanlığımda, saçlarımda kanasın
cehennem çiçekleri, deccâl’ın askerleri can versin uçsuz korkuya.

“göç!” çığlıklarıyla güneşe tırmanıyor karıncalar, kül yağıyor manzaraya.
avcuma tutuşturuluyor adak saçlarım, sırtım sıvazlanıyor toprak kokusuyla.
ölü uçurtmalardan çatıyorlar giyineceğim çarmıhı, meşaleler ekiyorlar yollara.
”git!” diyorlar hırsla, “ölecek bir mağara bulursun elbet,
git yazgına !”. şiirin sonsuz kudreti kalbimde atıyor, biliyorlar, biliyorlar!..

biliyorlar kanatılan anaların cellat doğurduğunu, darağaçlarında sallanan
ölülerle yakalıyorlar zamanı, ölülerle kutsuyorlar yitiklerin ruhunu.
ellerinde sallanan ateşin tasması anılarını dağlıyor, yanmış çığlıkların
yankısı açıyor yüzlerinde, görmüyorlar… “göç!” şarkıları saplıyorlar
çocukların kara bakışlarına, yıldızların küfrü çiselerken toprağa.

boşluğa, her hamlede boşluğa açılıyor sarkaç. mekânım kalıyor geride,
sevgili yurdum… hasret söylenceleri boy atıyor yanı başımda, kuyruğu
tenekeli kedilere benziyor çocuklar. dönüp acıyı taşlayacak gücüm yok.
bacaklarıma tırmanan toprak fısıldıyor oysa: “intifada! yeniden, intifada!”

MURATHAN ÇARBOĞA
(Hayata Manifesto)
2007

SOSYAL CİNNET UZMANI VELİ ÖPER SORULARINIZI CEVAPLIYOR

2009-02-15T13:06:00.002-06:00

“Gülümsemeyi unutmayalım diye…”

1-Ortam dinlemesinden şüpheleniyorum ne yapabilirim?
Ortam inlemesi yönteminden başvurmanız da fayda var. Zulalı işportacılardan
elde edeceğiniz al gülüm ver gülüm cdlerinden ya da internet ortamından tıklayacağınız sansür yememiş sitelerden yararlanabilirsiniz. Al takke ver külah filmlerini bağırta bağırta dinleyin. Bu arada da ne konuşuyorsanız konuşun. Filmler Alman işi olursa daha makbule geçer.
2- Veli Bey, geçenlerde telefonda araba pazarlığı yapıyordum.Birden bire araya tanımadığım üçüncü bir ses girdi ve “ Abi bende o modelin avrupası var hem de paynırlı. Yarın emniyete gel, senin hatrın için bir güzellik yaparız.” dedi. Ne yapmalıyım?
Arabayı unut ve yedek don gömlek al yanına canım.
3- Veli Bey, evimde hatıra olaraktan sakladığım iki yüz elli gram C4, bir adet glok, efendime söyleyim, beş kalemde dinamit lokumu var. Bu teçhizatı nereye bırakabilirim? Müsait bir apartman önü ya da bildiğiniz bir çocuk parkı kenarı var mı acabağ?
Beyefendi, ismi müsait bütün apartman önleri değerlendirildi. Size kırsal kesime yönelmenizi tavsiye ederim.Söğüt tarafları işin maneviyatına da uygun olur. İlk etepta C4’ten ve glok’tan kurtulup dinamit lokumlarını da kendi üzerinizde değerlendirebilirsiniz.
4- Veli Bey, bir süredir “van minıt! Van minıt!” nidalarıyla yerimde duramaz oldum. Mehter marşıyla, sordum sarı çiçeğe duyguları arasında bir gidip bir geliyor ve şilleyi yapıştırma iştahıyla dolup taşıyorum. Acep tüm bu haleti ruhiyenin sebebi ne ola?
Efendim Davos dolaylarından yurdumuza meyillenen “sevsinsenler seni,heeyyyt” yüksek basıncının etkisi altında kalmışsınız. 85 dozluk perez ve sıtkı sıyrılmış moderatör yastığı öneririm. Üst üste koyup değerlendirirsiniz. Mesainizi aksatmadığınız takdirde 2015 yılında emekliliğe hak kazanırsınız.
5- Veli Efendi, geçen akşam kocam, tam yemek yerkene, yaptığım karnı yarığı tuzlu, cacığı ise buzlu buldu ve suratımın tam ortasına beş puan verdi. Ne alaka?
Hanfendiciğim, kocanız aklına karpuz kabuğu düşmüş eşek gibin yalan yalan yanaşınca, gecenin sürprizi olarak kolbastı oynamanız uygun düşecektir. Hatırlatmakta yarar var, montofon ineği bile sizden daha fazla süt parası almaya hak kazanmıştır. Ne
alaka!

MURATHAN ÇARBOĞA

PANDALARI UNUTMADAN HAYATI ANIMSAMAK

2009-02-08T13:48:00.001-06:00

Anımsamak acı verir kimi zaman. Anımsamak gerçeklerle yüzleşmektir. Hataları deneyime dönüştürmenin anahtarıdır oysa. Utancın, acının ve kötü niyetin değişmez refleksi ise unutmaktır. Unutmak en kolay kaçış yöntemidir.
Bireyden başlayıp topluma doğru çoğalan belleksizlik, az gelişmiş ülkelerin en belirgin yaralarından biri olsa gerek. Kaosun ve sürgit değişen güncelin girdabında, görmekle unutmak arasındaki kısa mesafede, düşünmeye ve yorumlamaya zaman bulamıyor insanımız. Balık hafızası kaosun en sadık müttefiki oluyor.
Habercilerin bile gündeme yetişmekte zorlandığı bir ortam, üst üste binen görüntüler, bir süre için duyulup yiten demeçler… Birey, televizyonların karşısında büyülenmiş bir şekilde kalıveriyor. Hız, karmaşa ve tükeniş… Çağımızın mutlak ideolojisi… Bireyin düşünen, yorumlayan ve çözüm yolları üretip eyleme dönüştüren insan yanı sistemin enstrümanları tarafından yok ediliyor. Kitaplar raflarda kalıveriyor, renkli ve bol resimli gazeteler tercih ediliyor, televizyon kanallarının çöp çatan programları ülke sorunlarının önüne geçiveriyor. Dizilerin ürettiği katil kahramanlar, sonradan görme zengin ağalar, holdingler etrafında dönenen mutlu hayatlar, ekran karşısında donup kalmış insanımızın sanal gerçeğine dönüşüveriyor. Yarışma programlarının yanık sesli ve acıların çocuğu delikanlıları, halayla hip hop arasında şaşalamış gençlerin hoplayarak zıplayarak beğendirmeye çalıştıkları dans figürleri, balık hafızalı bir toplumun anlık eğlenceleri olmaktan öteye geçemiyor.
Anımsamak, hayata değer vermek adına anımsamak…Çocukluk anılarına dönmek gerekir her şeyden önce. Önyargıların, nefretin ve ince hesapların leşiyle kirlenmemiş çocuk, hayatı anladığı oranda belleğine kodlar yaşantıları. Çocukluk anılarını anımsarken adı konulmamış bir ezgi yayılmaz mı içinizde? Bir koku, bir rüzgar, tarifi mümkün olmayan bir tat duyumsamaz mısınız? İçimizde her şeye rağmen gülümseyen o çocuğu unutmayıp hayatı yeniden anımsamalı ve belleğimizi anılardan mahkum bırakmamalıyız. Hataları ve acıları deneyimin ve doğrunun kanıtları olarak saklamalı, güzel anları hayatı bir kez daha yeniden sevebilmek adına anımsamalıyız.
Hayıflanmak, öfkelenmek, acımak ve unutmak… “Güngören’de bomba patlamış!” Gör ve unut… “Konya’da göçük altında çocuklar can vermiş!” Üzül ve unut… “Ormanlarımız yanmış, kül olmuş!” Vah vah de unut… “Bebeler arka arkaya daha gözlerini hayata açamadan ölüvermiş!” Cık cık de unut…
Birkaç gün içinde göz açıp kapayıncaya kadar gerçekleşiyor bu olaylar ve daha sıcaklıklarını yitirmeden arşivin tozlu raflarına doğru yol alıyorlar.
Anımsamak, insanlığın on binlerce yıllık gelişim refleksiyle anımsamak… Birkaç günce oğlumla yaşadığım bir olay geliyor aklıma. Bir akşam vakti arabadayız. Neon ışıkları altında ilerliyoruz usulca. Sessiz ve tenha bir akşam vakti… Babama dair belleğimde kalan anılar üşüşüyor belleğime. Hüzünleniyorum, ama mutlu bir hüzün bu. Oğlum arka koltukta oturuyor, daha yedi yaşında. Dikiz aynasından bakıp sesleniyorum.
“Yıllar sonra, bu anı anımsayacaksın belki, mutlu olacaksın. Belki hüzünleneceksin biraz.” Oğlum hiç yanıt vermeden dinliyor. “Dedenle yaşadıklarımız aklıma geldi de hüzünlendim” diyorum. Yine ses yok. “Anılarına sahip çık” diyorum, “Çünkü hayatın anımsayan yüzü güzel” Bir süre susuyoruz, sonra “Baba… “ diyor oğlum.
“Pandaların soyunun tükendiği doğru mu gerçekten?”
Gülmekle ağlamak arası bir şaşkınlık geçiriyorum. “Evet” diyorum, “Soylarının tükenmemesi için gerekli çalışmaları yapmak gerek”
Susuyoruz.
En azından diyorum kendi kendime. Güncelin sorunlarına uzak kalmıyor. Umarım pandaları gelecekte de anımsar. Eh, pandalardan sıra gelirse beni de hatırlayıverir belki..
Günceli yitirmemek ve geçmişi kaybetmemek adına anımsamak… Tüketim çağına karşı koymak için hızı, karmaşayı ve tükenişi kutsayan ideolojiyi içimizden uzaklaştırmalıyız. İçimizdeki zaman, hayata, inceliklere ve sevgiye fırsat tanımalı…

MURATHAN ÇARBOĞA
Ağustos 2008-ADANA

MAĞLUP İNSANCIĞIN YAZILAMAYAN ŞİİRİ

2009-02-08T13:44:00.000-06:00

“Denize bakmadan yazdıkça,
kaleminin ucunun titrediğini duyuyor-
deniz fenerlerinin yakıldığı andır bu.”
YANNİS RİTSOS

“AKP kapatılmamıştır!” diyor Anayasa Mahkemesi Başkanı, çenesini yukarı doğru kaldırarak sözcüklerden önce mimiklerini olumsuzlaştırıyor ve plazmaların karşısında dikkat kesilen bıyıklar uçuşuyor havaya. Diğer yandan uygun adım bir öfke homurdanıyor bir yerlerde. Ne kadar da bana uzak diyorum bu olup bitenler. Küçük küçük yaşayan insancığa ne kadar uzak!
Adana SSK Hastanesi’nin bahçesinde oturup düşünüyorum olup bitenleri. Etrafta kımıl kımıl bir kalabalık. İşte Ergenekon rüyalarının, cihat naralarının, ince hesapların ve karanlık senaryoların figüranları… Ülkemin güzel kalpli insanları… Her biri eciş bücüş, kavruk ve ürkek… Acının ve ezilmişliğin düşük omuzlarıyla dolanıyorlar ortalıkta. Ağır aksak yürüyor kimi, kimi kütür kütür öksürerek adımlarını şaşırıyor. Korkunun sararttığı bir kadın bağırıyor bayılan çocuğuna “Ağla! Ağla!”… Yürüyen sandalyeye tutunan genç bir delikanlı, felçli bedeninin tüm itirazlarına rağmen kalabalığın içinde ilerliyor. İnsanlara çarptıkça hınzır hınzır utangaç utangaç gülümsüyor. Bir deri bir kemik kalmış çocuğunu kucağına yatıran genç bir anne aldığı simiti küçük küçük kopararak yediriyor yavrusuna. Çocuk ağzında büyüyen lokmayı çiğnerken bakıp gülümsemeye çalışıyor annesine, soluk soluğa, kısık bir sesle bir şeyler söylüyor.
İlaç raporu almak için sabahın köründe kalkıp kalkıp geliyoruz annemle. Yanımda oturan annem yaşlı dizlerini ovuşturarak mırıl mırıl dua ediyor. Hastanenin üçüncü katında ablam yatıyor. Stresin ve sıkıntının marazlarını düzeltmeye çalışıyor genç yaşında. Ben tüm bu sıkıntıların yanı sıra küçük memurun büyük çıkmazlarında kaybolup gidiyorum.
Tüm bu olumsuz manzaraya inat, Ritsos geliyor aklıma. Zihnimin karanlık dehlizlerinde yankılanıyor sesi: “ Şiire, aşka ve ölüme inanıyorum, diyor/ işte bu yüzden ölümsüzlüğe de inanıyorum./ Bir dize yazıyorum, dünyayı yazıyorum; ben varım;/ dünya var.”
Ritsos’un büyük düşü bir süre geziniyor damarlarımda. Annesinin kucağında kıpırtısız yatan bir deri bir kemik çocuk usulca gülümsüyor yeniden ve sonra yavaş yavaş kapanıyor gözleri. Yanıma oturan yaşlı bir adam kendi kendine söyleniyor. Sonra dayanamayıp benimle paylaşıyor derdini. “Emekliliğim yok” diyor, “daha önce geldiğim doktoru bulmadım. Dizlerim tutmuyor, çalışmazsam ekmek yok.Ne yapayım ben
şimdi ?”
Şiire inanmanın mutsuzluğu kaplıyor içimi. Büyük şairlerin yalan düşleriyle zehirlenmiş bir varoş kaçkını olduğumu fark ediyorum birden bire. Onlardan el alıp da yazmaya çalıştığım ütopya insancığın acılarına çare olmuyor. Gökyüzünü seyreden çocukların küçük bedenlerine saplanıyor kurşunlar. Kalplerini şarapnel parçaları dağlıyor. Açlığın, hastalığın ve imkansızlığın ortasında annelerine gülümseyerek ölüveriyor bebeler. Şiirin vaat ettiği dünya böyle olmamalı diyor içimdeki şiir çocuk. Bıyıklı vaazlar, apoletli ikazlar ve takım elbiseli serbest piyasa diktatörleri… Bir şekilde bizim dışımızda oynanan kanlı ve kirli santranç bu insancıkların kaderi olmamalı!
Ahmet Hamdi Tanpınar mırıldanıyor derken zamanın gerisinden “…insan doğduğu günden itibaren mağlıptur…”. Oysa, nasıl da yanılıyor büyük üstat. Mağlubiyet ancak insancığa dair. Cuntanın And Dağları’na ve okyanusa attığı gencecik insanlar mağlup. Bombaların alevleriyle dağlanan masum insanlar mağlup. Ankara’nın göbeğinde kendini asan simitçi çocuk mağlup. Çocuklarının gözü önünde kafasına kurşunu sıkan çaresiz baba mağlup. Üç kuruşluk imkansızlık uğruna bebesini kaybeden ana mağlup. Faili meçhuller mağlup. Onuruyla yerde yatan Hrant Dink mağlup. Şairin fark edilmeyen tarihi mağlup…
“Auschwitz’ten sonra şiir olabilir mi?” diye sormuştu Adorno. Bu ikilem hâlâ geçerliliğini sürdürüyor sanırım. Sürgit yaşanan Auschwitz sendromlarının ardından şiir olabilir mi? Olmuyor…Olmuyor…

MURATHAN ÇARBOĞA
Ağustos 2008-ADANA

ÇAĞA DÜŞMÜŞ BİR MASAL*

2009-01-23T14:41:00.002-06:00

Çocuk, kalbiyle bekler. Korkunun ıslığıyla havalanır bir kuş, yapraklar hınzır hınzır kıkırdar; karınca, başkaldıran içgüdülerin boşluğunda kokuyu yitirir. Uzak sokaklarda asfalta fırlatılır topaçlar, toprağa düşen zerdaliler ürperir özgürlüğün ve yitip gitmenin şaşkınlığı içinde. Yazmasının ucunu ısıran kadınlar bakar tahta pencerelerden, demiri paslanmış küçük balkonlardan sofralar silkelenir, otomobillerin homurtusuna inat, tıkır tıkır at arabalarıyla arkaik dillerin nidalarını haykırır çerçiler. Betonla boğazlanmış ağaçların gövdelerinde mantarlar patlayıverir usulca, ikindiye su serpilir avuç içi kadar avlularda, yüz çevrilmiş tulumbaların kıyısına ilişen yaşlı kadınlar namaz sonrasının mırıltılarıyla boşluğu dinler. Çocuk, kalbiyle bekler günlerin vaat ettiği anı, oysa zaman, sinsice, çocuğun dizlerinde kabuklanan hayatı çalmaktadır.
Babamı beklerdim. Sallanan rakamlarıyla çırpınıp duran duvar saatinin tiktakları erişemeyeceğim sayılara doğru ağır aksak ilerlerdi. Zamanı sayardım, bıkıp usanmadan. Tıkandığım yerde yeniden en başa döner yine başlardım: tik tak tik tak. Şehrin kalabalığında unutulmuş ahşap bir evde otururdu halam. Apartmanların sırtını çevirdiği, yazlık sinemaların görmezden geldiği harap bir ev… Küçücük avlusunda bu topraklara ait olmadığını çıplak ve çirkin dallarıyla haykıran bir ağaç vardı. Hep kumrular tünerdi bu ağacın üstüne. İkindiye doğru apartmanların küçük pencerelerinden kilimler silkelenir, pijamalı ve şişe dibi gözlüklü amcalar manzaraya boş boş bakar ve yanık tenli kadınlar, ikindinin betona dökülen serinliğini toplamak ister gibi eteklerini havalandırarak balkonları yıkardı. İşte o vakit ötmeye başlardı kumrular. Ben, yüzümü boyası dökülmüş korkuluklara dayayıp babamı beklerdim. Boşluğun, dipsiz bir anlamsızlığın ezgisine dönüşürdü kumruların baygın sesleri. Yaşlı ve suratsız halam ahşap zeminde bir o yana bir bu yana dolanarak dolma yapardı. Pek konuşmaz, yalnızca namaz sonraları mırıl mırıl mırıldanır, cigaranın liğme liğme ettiği ciğerlerinin isyanıyla sık sık öksürürdü.
Mekanı var eden küçük bir ayrıntı olduğumu bilemeyecek yaştaydım o zamanlar. Dünya, yaşadığın mekan kadar vardı ancak. Görebildiğin, koklayabildiğin, dokunabildiğin her şey mekan kadar… Dar sokaklar kıvrıla kıvrıla kararsız bir labirent gibi şehrin merkezine doğru koşardı. Sokakların her iki yanında yüksek duvarlı, küçük avlulu evler uzanırdı. Babamın ellerinden tutup etrafı seyrederek yürürdüm bu labirent yumağında. Uzaktan uzağa evlerden yayılan loş sesler, birbirine karışan yemek kokuları, taşlara serpilen su sesi ve tahta kapıları arayarak hınzır hınzır bakan çocuklar… Gizemin, dinginliğin ve huzurun buğusu dokunurdu saçlarıma. Yaşanmış günlerin vefalı ruhları yanı başımızda ilerlerdi. Dolana dolana kaybolduğumuzu sandığım an, yüksek ve kımıltısız apartmanlar beliriverirdi ufukta ve sonra değişen zamana göğüs germek ister gibi betona karşı hâlâ ayakta duran halamın ahşap evi… Her anı benimle yaşayan, bedenimden, sıcaklığımdan izler taşıyan, sesimi saklayıp, düşlerimi kurgulayan büyülü mekan…
Küçük mekanımı her yönüyle tanımaya çalışarak babamı beklerdim.Ahşap binanın kullanılmayan birinci katı üst üste yığılmış, unutulmuş eşyaların sığınağıydı. Cesaretimi toplayıp da kanatları kırılmış pencerelerinden her bakışımda korkunun incecik soluğunu duyumsardım sırtımda. Bir savaş sonrasının dinmeyen dehşetiyle yığılmış sandalyeler, göğsü deşilmiş kanepeler, diz çöküp yere kapaklanan masalar ve tek gözünün sönmüş feriyle boşluğa uzun uzun bakan ahşap radyolar… Damar damar yayılan yaralarıyla tüm bu manzarayı toplayan aynalar korkuma masallara dair imkansızlıklar fısıldardı. Her bir yanına alakasız tahtalar yamanmış bir merdivenle çıkılırdı ikinci kata. Çepeçevre dolanan büyük bir terasın ortasında toparlanmış iki göz bir ev belirirdi sonra. Her adımımda ayaklarımın altında dağılıverecekmiş gibi gıcırtılarla sarsılırdı zemin. Pencerelerin eğilmiş tahta kanatları uçmak ister gibi çırpınırdı. Büyük yangınların korkusuyla büyük yağmurların dostluğuna sığınan evin her yanından ıslak, buruk bir koku yükselirdi.
Seslerle doluydu bu ev. Rüzgarda, öğle sıcağında, ikindi serinliğinde, akşamın ıssızlığında ve sabahın tazelenen ışığında türlü türlü seslerle varlığını kanıtlardı. Yorgun bir gıcırtı, sessizliğin can damarından yakalayıp işe girişen tahta kurtlarının kemirgen tıkırtıları, öfkeyle çarpan bir pencere, ağır ağır kendine kapanan bir kapı, çatırdayan bir direk ve fısıltılar ve hayale damlayan ürkek adımların korkutucu yokluğu… Zamanın ve yaşanmışlığın izleriyle harmanlanan ahşap evin şarkısı hâlâ belleğimin derinliklerinde yankılanır. Ahşabın kokusuyla, ağacın rüzgarı ve toprağın kımıltısıyla anlam bulan bir şarkı…Hayatın ve insanın sıcak yanını birleştiren büyülü bir alaşım…
Yüzümü ahşap korkuluklara dayayıp babamı beklerdim. Halamın yaptığı dolmalar fokur fokur kaynardı ardımda. Dolana dolana yorulan halam bir kenara çöküp dizlerini ovalayarak cigara içerdi. Ara sıra hacı sakalı ve fıldır fıldır mavi gözleriyle bir dakika yerinde duramayıp kaşla göz arasında ortadan kaybolan kocasına beddua ederdi.Dolmalar fokurdardı ve ben beklerdim. Kumrular usulca öterdi ve ben beklerdim. O ahşap evin tılsımından mıdır bilinmez. İnanılmaz yemekler yapardı halam. Bulgurla doldurulmuş, yağı kıt dolmaların tadı hüznümü bir an için unuttururdu. Sonra, Hansel ve Gratel masalından fırlamış kirpi saçlı kara bir çocuk oluverirdim de birden, korkuluklara daha bir sıkı sıkı yapışırdım. Usta işi bir sabırla beni dolmalarla besleyen halam, hayal ettiği anın gelmesini bekleyerek hep susar, susardı.
Derken yazlık sinemalarda devrilmiş sandalyeleri uyandırırdı görevliler, çekirdek yiyenlerin ecdadına küfreden yaşlı bir adam yerleri süpürürdü. Akşam yavaş yavaş inmeye başlardı şişman tüplerin yerleştirildiği küçük balkonlara ve pijamadan ibaret bir hayatın boğuk öksürükleriyle beyaz perdenin suskun yüzüne bakardı bir deri bir kemik ihtiyar amcalar.
Ben, Hansel ve Gratel’in eskimeyen umudunu kirpi saçlarımda saklayarak beklerdim. Kumrular bir an önce akşamın içinde erimek için susmuş olurdu. Patırtılarla yanan sokak lambaları katarak bakışlarını yere indirirdi. Alt kattaki eşyaların aksak hayaletleri sabırsız kımıltılarla beklerdi karanlığı ve birden küçük avlunun teneke kapısı gıcırdayarak açılırdı. Işığa değer değmez renk değiştiren gözlükleriyle babam görünürdü avluda. Halam, oturduğu yerden ağır ağır doğrulup “Nuri mi geldi oğlum?” diye sorardı. Ben, dönüp gülümserdim. Yalnızca gülümserdim. Babam tütün kokulu bıyıklarıyla yaklaşırdı. Halam kalkıp tabak çanak hazırlardı kımıl kımıl.
Yazlık sinemalar ardı ardına ışımaya başladığında babamın dizlerine uzanıp konuşurdum birikmiş bir iştahla. Siyah-beyaz günlerin replikleri sesime karışırdı. Babamın gözlüklerinden yansıyan görüntüler huzurun, mutluluğun ve uykunun kapılarını açardı birer birer. Beklemekten yorulan kalbim usul usul atardı. Yazlık sinemaları ve halamın ahşap evini arsızca çevreleyen apartmanların kambur sırtlarındaki küçük gözleri, kirli bir ışık hücumuyla bir açıp bir kapanırdı.
Çocuk, kalbiyle bekler. Beklemek onların kaderidir. Çocuklarımın, beton bir kafesin yalnızlığıyla balkonun demirine yapışmış yüzlerini her gördüğümde bir kez daha anlarım, zaman en çok onları acıtır. Benim renk değiştiren gözlüklerim yok. Yazlık sinemalar yok artık. Kumrular çok uzakta. Tılsımlı evlerin yerinde beton çığlıklar yükseliyor. Halamın bedduaları şipşak apartmanların havalandırma boşluklarına hapsoldu çoktan.Masallar çingene arabalarının çıngıraklarına asılıp yurtsuzluğa terk edildi. Dar sokakların üzerinden geniş ve muzaffer bulvarlar geçti homurtularla. Tütün kokulu avuçlarımla kara gözlerini avuçlamaktan ve onlara içimdeki şarkıyı anlatmaktan başka çarem yok, çünkü gökyüzüne uluyan beton yığınlarının ortasında onların ahşap bir şarkısı hiçbir zaman olmayacak. Saçlarına bulaşmış ot kokusu, rüzgarın toprağa karışmış serinliği ve ikindiyi uyandıran kumru sesleri ulaşmayacak küçük hayatlarına. Onlar hep bekleyecek, Hansel ve Gratel’in yazgıya yenilmiş ikizleri olarak, babalarından hayatın şarkısını bekleyecek…

MURATHAN ÇARBOĞA

*Mimarlık Öyküleri Yarışması İkincilik Ödülü -2008

ONURLU ŞARKI

2008-11-11T06:38:00.002-06:00

göğsümde çırpınan bu yetim heyecan,
koparılmış gülden yayılan buğulu nefes,
düşer mi söylemin uysal suyuna?
hangi şiir yüklenir yıkımın tarihini?
rüzgarı özler mi kalbimde tökezleyen küheylan?

yüzümde kabuklanan izler ele verecek beni,
anne bakışından arta kalan yaralar kuruyacak.
eşiğe çıkıp seslenen kadınlar tanıyacak ilkin,
genç ölülerin üzerine kapaklanan ağıtlar…
çocuklar takılacak peşime camdan kahkahalarla.

güvercinler konacak suskumda ufalanan sözcüklere,
düşten yorgun genç kızlar yakalayacak mutsuzluğumu.
toprağa diz vuran ezgiler eriyecek her adımımda.
terk edilmiş sevda dizeleri el uzatacak kör kuyulardan.
hasretin leşiyle yağacak üzerime küskün yağmur...

aşkın ve huzurun sökülen ipliği dolanacak boynuma,
bahçeleri koparacak havalanan kuş çığlıkları.
sandık diplerine saklanmış ilençler çıkarılacak,
suyu kurumuş ağaçlara bağlanacak karanlık niyetler.
sütü çekilmiş bir halk kaçacak ezberlenmiş korkularından.

çocuk kalbinden bükülen gemiler bırakılacak denize,
deccal’ın kör gözünde yanıp sönerken cinnet.
alna sürülen toprak, kum dökecek uğrun uğrun,
haram kılınacak el ele söylenmiş onurlu şarkılar.
bir gölgelik canlarıyla susmayı öğrenecek kız çocukları.

ahraz bir utançla küçülen beden ve ruhun isyanı…
söylenmemiş her şiir küfrün zaferidir kalbim,
huzuru çalınmış kalabalığa koşsun yaralı yılkı.
günlerin sevincini anlat onlara, ışığın direnişini.
suyu çağır, çöl imgesiyle dayatılan düşlere.

kuş cıvıltılarından ilmeklenen urganları çöz,
kırılan bakışlarından sar tükenmiş çocukları.
umuda çökmüş işsizlere emeğin sabrını anlat,
kalbiyle bekleyen kadınlara çiçeğin rüyasını.
bereketin dönüşünü muştula balıkçı türkülerinde.

en geriden haykıran söylevleri yalanla,
ölümsüz şairlerden derle barış şarkılarını.
ardından bir tas su dökülen kayıp gençlik
geri dönsün yitimin dipsiz uçurumundan.
mutlu haberlerle salınsın şeytan uçurtmaları.

sonsuz zamana devrolan imece ve inancın ışığı…
söylenmemiş her şiir karanlığın yandaşıdır kalbim.
kara çalınmış kardeşliğe koşsun susamış yılkı.
sabahın aşkını anlat onlara, tazeliğin kıvancını.
göğü çağır, kan özlemiyle dayatılan gerçekliğe.

beden çürür, ruh eksilir, sözcükler bir bir kanatlanır,
güneş doğar yeniden elbet, hayat yeniden aklanır.
MURATHAN ÇARBOĞA

ANLATAMAYANLAR

2008-09-19T12:52:00.002-05:00

“ve ben Olric
düşmeseydim düşlerimin sırtından
zaten inecektim.”
OĞUZ ATAY
(Tutunamayanlar)

ANLATAMAYANLAR

her kum tanesi denizi özler Olric,
beylik laflar ettiğime bakma, inancın
dağılmış mabedinden kalma birkaç
sözcük var elimde. imgenin kaç
köşesi vardır Olric ? hangi ses uçurur
söylemin mecalsiz kanatlarını?

bugün, balıkpazarından firar
bir deniz rüzgarı kondu avucuma.
çürümek suya yakışmıyor Olric.
sıyrılmış pulların yaldızladığı bir lağım
akıyor şehrin altında. bulvarların kara
ırmağı ışık vermiyor oysa.

bana şapka devriminden bir imge
ver Olric. kırklı yıllardan olsun.
siyah-beyaz selamlaşılan serin
çay bahçelerinden ses versin hayat.
teknobarlarda maya tutmuyor şiir,
pavyonlar ölü doğmuş kafiyeler kusuyor.

bugün, denize açılan bir bahçe düşledim Olric.
ihtiyarlar gibi uzun uzun baktım pencereden,
içimde kuduran kadran hep geçmişe deviniyor.
oysa gencim. taşranın uçsuz bozkırında
hayaliçalınmışgençihtiyarlardan biriyim ben de.
bugün tenimdeki tuz izlerini sakladım Olric.

hayatı roman kalabalıklara yanaşalım Olric,
her insanın bir öyküsü var, bir şiir de benden olsun.
boş sayfalara düşülmüş dipnotlar dökülsün etimizi
kopararak. şarkı sözlerinden bozma sloganlar atalım
caddelerde. bozgunu kutlayalım Olric. şiirden terk alaylar
geçsin önümüzden. aldırmayalım. anlatamayalım yine de.

her kum tanesi denizi özler Olric.
beylik laflar ettiğime bakma, susmanın
erdeminden geçmiş birkaç sözcük var elimde.
zaten hayat hiçbir zaman yetmeyecek şiire.

MURATHAN ÇARBOĞA

GÜLÜMSÜYORUZ

2008-09-19T12:34:00.001-05:00

Anımsamak, ölüme meydan okurcasına, “yaşadım!” diyebilmenin erinciyle anımsamak... Hayattan koparılmış her görüntü, eşyayı çekip çevreleyen ve anlamı var eden her renk, ucu çağrışımlara açılan ışık sağanakları… Anımsamak zamana meydan okumak mıdır? İçimizde donup kalan ve artık bize ait olan her yaşanmışlık, yeniden kurgular varoluşu. Anımsamak, insanın yaratma çığlıdır. Her insan, içindeki uzamın tanrısıdır çünkü.
Her yinelenişinde yarasını onarmaya çalışan pişmanlıklar, hazzından vazgeçilemeyen üzüntüler ve kaybedilmişliğin sayrılı kanatlarını boşluğa sallayan sevinçler… Anımsamak çığlığı dönüp dolaşıp bulur suskunluğumuzu. Anılar, düşlerin haşarı çocuklarıdır.
Anıların güzel yüzü en çok yaşlı insanlara yakışır. Ustaca yaşanmış bir ömrün ucunda durup uzun uzun uzaklara bakan insanlara… Evrene kavuşmak ister gibi olgun bir beceriyle geçmişi konuşan yüreklere… Tercih edilmemiş bin bir türlü olasılığın ve yaşanmış günleri biçimlendiren duygular yumağının gizemini aralamaya çalışan aydınlığa…
Sevincin ve mutlulukların bir anlık parlayıp sönen alevi zamana tutunmaktan ne kadar uzak! Gülümseyerek anımsayabileceğimiz anların rüzgarı ne sıklıkta savurur belleğimizin bahçelerini. Doğu’yu var eden hüznün saltanatı geçmişe de hükmeder mi?
Yüreğimizi hoyratça avuçlayan yaşanmışlıklar ne kadar çok! Ne kadar çok…
Kaçmak, unutuşun kırılgan yoldaşlığını çağırmak boşuna…
İşte, yıllar öncesinden dirilen zaman gelip çalıyor belleğin yarı aralık kapısını. Adana’dayım. Kültür Merkezi’nin önünde. Kız arkadaşımı ( yıllara beraber katlandığımız eşimi, çocuklarımın annesini) bekliyorum. Yeni sahnelenmeye başlayan bir oyunu seyredeceğiz. Her şeye geç kalmanın alışkanlığı büyüsünü bozsun diye erkenden geliyorum sözleştiğimiz yere. Etrafta, kımıl kımıl bekleşen bir kalabalık. Kapının her iki yanında uzanmış aslan heykellerinden birinin yanına oturuyorum. Sırtı parçalanmış bir aslan figürü bu. Sırtı parçalanmış ve heykelin içindeki boşluğa kağıtlar, poşetler, türlü atıklar tıkılmış. Ne garip bir ruh halinin sonucudur diye düşünüyorum. Cansız bir nesnenin varlığına bile tahammül edememek…
Dalıp gittiğim düşünceler, hesaplar, gelecek kaygıları, korkular ve doğar doğmaz sonsuz bir hızla kaybolup giden sevinç adacıkları… Beklemek cisimleşiyor yüreğimde, sıkıyor, bunaltıyor, benliği ele geçirmeye çalışan bir ifrite dönüşüyor zamanla.
Gözlerimi sabitleyip baktığım ama görmediğim kalabalık ürkek kımıltılarla dalgalanıyor derken. Korkuyla, telaşla ayrışan kalabalığın ortasında, üstü başı kir pas içinde bir çocuk beliriyor. Elleri, kolları, yüzü kararmış, gözleri kapandı kapanacak bir çocuk ilerliyor. Yalpalaya yalpalaya geride bırakıyor kalabalığı. Ardında iğrenen, tedirgin olan yüzler ve sonra sıra sıra herkeste yenilenen kaygısızlık. Sağa sola bakıyor çocuk sendeleyerek, sonra bana takılıyor gözleri. Şaşalıyorum. Yanıma gelip oturuyor usulca.
Çocuğa bakıp içimde anaforlanan duyguyu anlamaya çalışıyorum. Elinde siyah bir poşet. Poşetin ağzını avuçlayıp ağzına götürüyor ve derin derin nefes alıyor sürekli.
Uyuşturucunun ciğerlerine dolan zehiri damarlarına yayılıyor korkunç bir hızla; hücrelerine saldırıyor, düşlerine, onuruna, geleceğine çörekleniyor. Gözleri kayıyor gittikçe, oturduğu yerde sallanıyor, elleri titriyor ölümcül bir ritimle. Ben, içimdeki duyguyu tanımlamaya çalışıyorum hâlâ. Şaşkınlığın ebleh hareketsizliğini, çaresizliğin hıncını, suçun ve utancın ezikliğini…
Poşete eğilen kafasını kaldırıp yarı aralık gözleriyle gözlerime bakıyor derken. Elini kaldırıp az ötemizdeki Atatürk heykelini gösteriyor:
“Bu…Bu heykel yürür mü abi?”
Nasıl yanıt vermem gerektiğini düşünüyorum bir an için. Umudu, sevgiyi, düşleri, inancı tetikleyen bir cümle söylemeliyim diyorum kendi kendime, ama gerçeğin katı ve acımasız vurgusu ağır basıyor:
“Yürümez canım…”
Gözlerini heykele çevirip şaşkın şakın bakıyor ve gülümsüyor sonra:
“Ama yürüdü abi…Gördüm…Yürüdü!..”
Cami önlerinde nasihat dağıtan ak sakallı amcaların dediğim dedik inadına dönüşüyor tavrım. Gerçeğe çağırma hevesiyle:
“Yürümez canım” diyorum, “heykel yürür mü hiç!”
Çoğunluğun basma kalıp yaklaşımıyla yeniden karşılaşmanın hayal kırıklığını duyumsayarak usulca yanıt veriyor:
“Yürür abi… Yürür… Yürür…”
Sonra yavaşça kalkıp heykelin yanına doğru yürüyor. Dengesini bozmamaya dikkat ederek kafasını kaldırıyor ağır ağır ve Atatürk’ün heybetli figürüne bakıyor. Poşeti anımsıyor birkaç saniye sonra ve derin derin nefes çekerek uzaklaşıyor. Hayattan ve umuttan, her şeyden, herkesten uzaklaşıyor…
Hemen gevşiyor gerilen dikkatler. Huzursuzluk yerini keyifli fısıltılara ve kahkahalara bırakıyor. Ben gittikçe küçülüyorum olduğum yerde. Hayatı ve insanlığı sorgulamak için ne kadar geç! Çepeçevre bunca acı varken mutluluk nasıl da imkansız! “Ne yapmalıyım?” diye düşünüyorum için için. Aslında “Ne yapmalıyız?” demem gerekiyor, çünkü her yerde, feodal bir şato gibi hep dışlayarak varlığını sürdüren kalabalığın bir parçası olduğumu anlıyorum. Duyarsızlığım ve güçsüzlüğüm beni utandırıyor.
Bir süre sonra Kezo görünüyor uzaktan. Sıcacık gülümsüyor. Gülümsüyorum. Hiç hakkım yokken gülümsüyorum. Bencil mutluluğumun utancıyla gülümsüyorum.
Neşeli kahkahalar yükseliyor kalabalıktan. Oysa, ciğerlerine dolan oksijenin yakıcı lezzetiyle ağlayan bebekler doğuyor imkansızlığın pençesinde. Birileri sarsıla sarsıla ağlıyor, intiharın eşiğine gelenlerin üzerinden kuş sürüleri geçiyor gökyüzünü çeke çeke. Aşka yenilmemek için sarhoş oluyor delikanlılar, genç kızlar yataklarına kıvrılıp usul usul gözyaşı döküyor. Ölüler kefenleniyor, koskoca bir hayattan geriye kalan bir avuç mutluluğu yumruklarıyla sıkarak, ağzına kadar dolan belediye otobüslerine kurgulanan hayaller sığmıyor. Deniz, kıyılara yanaşıp fısıldıyor binlerce yıldır batıklarda saklanan sırrı. Bir çocuk ağaçtan düşüyor ve rüzgar koşup uçuruyor annesinin başörtüsünü. Kuyruğuna teneke bağlı kedilerin acısını dillendiriyor kuşlar, simit satan bir çocuk küçük bir parkın ortasında kendini asıyor ve kirlerinden arınmamış eski bir çamaşıra bakar gibi bakıyor insanlar, annesinin karnında sıkılan bir bebek gün gelip de yenileceği hayatı tekmeliyor bütün gücüyle…
Gülümsüyoruz, yalnızca gülümsüyoruz…

MURATHAN ÇARBOĞA

SEN KENDİNE İYİ BAK

2008-09-19T12:32:00.002-05:00

“Sen kendine iyi bak oğlum” derdi, yanımda küçük küçük adımlar atarken.
“Baban hiç bakmadıydı kendine. Hep ayakta kalırım sandıydı, amma olmadı işte.”
Belediye Evleri’ne ayrılan kavşakta inip mezarlığa doğru yürürdük. Her arefe günü yaşanırdı bu an. Sızılı dizleriyle ürkek ürkek adımlar atarak yanımda ilerlerdi annem. Geçmişin hesabı yapılırdı hep, konuşurdu yol boyunca ve ben hep susardım.
“Sen kendine iyi bak oğlum, iyi bak!”
Bilmezdi tıkanırcasına sigara içtiğimi. Yenilmiş bir yazgının suskunluğunu taşıyordum kalbimde.Umutsuzluğunu ve sızısı bir ömür dinmeyecek izlerini… Bilmezdi. Hayata yenilmiş bir babanın tükenmeye mahkum tek oğlu, mezarlığa doğru yürürdü boğucu düşüncelerin ağırlığı altında ezilerek.
Hiçbir yere ait olamamanın sancısı ve boşluk… Hangi büyü mekanla bütünleştirir insanı? Yaşanmışlık ve içimize işleyen duygular insanı hayata dahil etmeye yeter mi? Bu kent, gençliğimi yaşadığım, babamı toprağına gömdüğüm, şiiri keşfettiğim, bunaldığım bu şehir bir hayal kırıklığından başka bir şey değildi benim için. Adana, acının ve hüznün şehriydi.
“İşi hiç rastgitmediydi ki adamın. “
Üniversiteyi okumak için bu kenti terk edip gittiğim zaman kurtulduğumu sanmıştım mekanın kalbime dolan iç sıkıntısından, ama yanılmıştım. Adana, ertelenmiş bir hüzündü yalnızca. Yine okul tatile girecek ve ben adına unutmak dediğimiz yalan bir oyundan sıyrılıp yine eski rolüme dönecektim: ezik, umutsuz ve mutsuz delikanlı…
Arabaların yırtınırcasına aktığı yeni yapılmış geniş bir yolun kıyısından ilerlerdik usul usul. Her yıl yeni yeni apartmanlar türemiş olurdu yol boyunca. Yazgıyı kıramamış olmanın hüznü ve tarifi olanaksız hıncı fırtınalar koparırdı içimde. Susardım. Annem soluk soluğa konuşmaya devam ederdi hâlâ.
“Derslerine iyi bak kara gözlüm, umudumuz sensin…”
Şiirler mırıldanırdım içimden. Dirençsiz bedene sızan bir virüs gibi gelip beni bulmuştu şiir. Hayatımı anlamlandırmak, umutsuzluğu kırabilmek ve konuşabilmek için sarılmıştım imgelere, ama bu ülkede mutsuzluktan başka bir şey değildi şiir. Dizeler mırıldanırdım içimden. Unutmak adına, küçük dünyamda bir şeylerin değiştiğine inanmak adına şiir sayıklardım.
Hep özlemlerin peşinde koşmak soluk soluğa, ertelenen mutluluğun düşüyle yaşamak… Küçük insan, kendine biçilmiş role karşı çıktığı anda mutsuzluğa sürükleniyordu. Çevrene çizilen iki adımlık çemberle kalbindeki sonsuz dünya örtüşmüyordu işte. Senin hayatın bu kadar diyorlardı, olanağın bir avuçluk kül hükmünde. Yenilmiş bir ordunun aksak neferi gibi hüznünü sırtlayıp gideceksin bir gün bu yaşamdan. Tıpkı baban gibi! Tıpkı baban gibi!
Pencerede gülümseyen bir çocuk yüzü, balkonda çamaşır asan bir kadın, pırıl pırıl camekanlı bir bakkalın önünde güle oynaya tavla oynayan iki ihtiyar, babasının elinden tutup kaldırımda ilerleyen küçük bir kız çocuğunun gözlerinde ışıyan sevinç… Görmezden gelinen küçük ayrıntılarda gizliydi mutluluk, hayatın ihmal edilmiş yüzünde. Görmemen gerekiyordu. Etrafındaki dar çemberin karanlığında gözlerini kapayıp yokluğa razı olmalıydın. Görebildiğin kadar olmalıydı mutsuzluğun, ayrımsayabildiğin kadar…
Çıplak bir tepenin üzerindeki küçük mezarlık görünür görünmez ağlamaya başlardı annem. Kurumuş bir kaç fidanın boy verdiği tepenin üzerinde yalnız bir ağaç yükselirdi. İşte bu ağacın altındaydı babamın mezarı. Etrafı çocuk mezarlarıyla çevriliydi. Çocuk sevgisi toprağın altında da yalnız bırakmamıştı onu.
“Nasıl bekler bizi şimdi! Oğlunu görünce nasıl sevinir!..”
Gözlerim yerde, dinmemiş bir yasın ağırlığıyla ağır ağır adımlardım yokuşu. Belleğimde görüntülerden oluşan deli bir sağanak. Ölürken ona seslenememiş olmanın ağır utancı… Oysa gözlerime bakmıştı. Konuşur gibi, bir şeyler bekler gibi bakmıştı umudum dediği oğluna. Zaman takılıp kalmıştı dilime. Sonsuz bir zaman tutulmasına hapsolmuştu istencim. Hiçbir şey söyleyememiştim babama. Sözcüklere söz geçirememenin şaşkınlığı yumruklarımda kaskatı kesilmişti yalnızca. Daha çok gençtim. Çaresizliği oynayacak kadar kirlenmemiştim henüz.
“Haksızlık!” diye düşünürsün. Sevdiğin bir insan kefenlenip toprağa koyulurken “Haksızlık!” diye yineler kalbin. Gerçeği kabullenememenin yarattığı bir mesafe koyarsın ölüm ile arana. Koşup sarılmanın, doya doya konuşmanın, öpmenin zihnini kurcalayan isteği ve anlamsızlığı boş yere savrulmuş çırpınışların.
Toprağa karanlık bir ağız açılmıştır ve beyazlara sarılı bir hayat, yitirilmiş bir hayat saklanmaktadır börtü böceğin, otların, dirimin zaferini muştulayan her türlü kımıltının ve ağaçların altına.
Ağlamak istersin, çılgınca ağlamak, ama boğazına yaşanmış günlerin ve söylenmemiş sözcüklerin ağırlığı yapışır. Yalnızca burnunu çekersin, sürekli, ama sürekli… Takıldıkları yerden çekemezsin gözlerini. Eksilmiş bir beceriyle bakarsın manzaraya. Her eşyadan, her insandan, her tümceden, her feryattan, her kavramdan, her ağaçtan yüzüne doğru uçuşan yarım kalmış algılar yapışır bedenine. Hayat eksilmiştir. Yalnızca senin için eksilmiştir.
Etrafta adım başı ağlayanlar, dövünenler, baygınlık geçirenler… Şaşarak bakarsın her birine, çünkü tepkilerin bir anlamı yoktur artık. Dünyanın tam ortasına, yaşanacak günlerin her türlü olasılığını darmadağın eden dipsiz bir çukur açılmıştır çünkü ve hiçbir şeyin, hiçbir avuntunun gücü yetmez bu boşluğu doldurmaya.
Zaman ilerlemez, zaman gömülen yakınınla beraber toprağın altına hapsedilmiştir. Ağlayamazsın, yalnızca burnunu çekersin, sürekli, ama sürekli…
Sarılıp sarılıp,
“Başın sağolsun!” derler sırayla.
Sen sağ ol ki unutasın, derler aslında. Ölen ölür, kalan sağlar bizimdir, derler. Olan yalnızca ölene olur, sen keyfine bak demek isterler. Eksilmiş ruhunun yokluğuyla yalpalayan bedenine dokunurlar usulca.
“Ölümlü dünya…” diyerek gerçeği vurgularlar mırıldanarak.
“ Allah daha çok seviyormuş” diye avuturlar, kendilerinin bile tam olarak inanmadıkları bir olasılığı dile getirerek.
Zamanın durduğunu sanırsın, ama aslında kayda bile almaz seni saatlerin kımıltılı kadranı ve akşam olur. Karanlık çekip çevirerek daha da büyütür acını. Yitirdiğin yakınını düşünürsün. Issız ve korkunç bir boşluğun ortasında, toprağın altında yatan bir beden… Hem de yapayalnız bir durumda ! Hem de yapayalnız bir durumda! “ Haksızlık!” diye bağırırsın içinde yankılanan hiçliğe. Bedeninde dolaşan duygu acı değildir. Her hücrene teklifsiz girip damarlarında koşturan, gözlerini kurutan, biriktirdiğin her sözcüğü dilinden koparıp alan korkunç bir duyguyla sarsılırsın. Uyumaya çalışırsın, fakat uyumak anlamsızdır. Ruhun geri geleceğine inanılarak söndürülmemiştir koridorun lambası. Ruh soyut ve şaşkın bir şekilde ışığa koşup son bir kez görsün diye yakınlarını, ışık tutulmuştur yoluna. Korkarsın, kendinden utanarak korkarsın. Düşünmeden, beklemeden, hiçbir şey hissetmeden donup kaldıktan sonra uyuyuverirsin.
Birbirine geçmiş, karışmış, dağılmış düşlerle mücadele edersin ve delice ağlarsın uykunda. Ağlarsın, ağlarsın göz yaşların tükeninceye dek ve sonra birden bire, daha tam olarak uyanamadan doğrulup oturursun yatağında, karanlığa ışık salan koridora bakarsın boş boş. Derken bir kabusa uyanmanın tanımı olanaksız düş kırıklığıyla geri uzanırsın yatağa ve sabah ezanı okunur. Dinlersin kıpırdamadan. Kenti yankılayan ezanlar bir şeyler anlatır usulca… Anlatır… Anlatır…
Ağır ağır tırmanırdık yokuşu ve dalları çıplak ağacın altına ulaşırdık. Annem ağlamaktan yorgun düşmüş bir durumda çökerdi bir kenara. Mezarın sağını solunu temizler ve yanımızda getirdiğimiz şişeden su dökerdim toprağın üstüne. Annem avuçlarını açıp dualar okurdu uzun uzun. Ben babamla konuşurdum yalnızca:
“Ben geldim baba. Bir gün mutluyum diyebilmenin umuduyla sana geldim. Kalbimi okuma sakın. Yazgının henüz sonu gelmedi baba. Oğlun umudun olmaya devam etsin. Küçük insanın da hayata söyleyecek bir sözü vardır mutlaka. Söyleyemediklerimi dillendirsin diye, sana şiirle geldim…”

MURATHAN ÇARBOĞA

HUZURA DUA

2008-02-28T12:52:00.002-06:00

-I-

ANNE

gün dönüp de bir sabah, kuşlarla birlikte huzuru
bulacakmış gibi bekledin, hep gözlerinle bekledin
anne. kokuların sarmalında kuruluyordu çocukluğum,
otların, ağaçların, yağmurun buğusuyla. zaman
ellerinden geçiyordu anne. bir endişe yumağıydın,
canı avucunda bir ürküydün ânın tuzağında.
duaların maharetli meddahıydın, söz uçururdun
kalbinle uzağa. yağmurda ibadete durmuş bir
ağaçtın ışıl ışıl, ama karanlığını süpüremedin anne.

şimdi kıyılara inip her ırmağa seni söylüyorum,
ışığı içine çekip su gibi gülesin diye.

-II-

BABA

uzak yollardan gelip soluğunu toparlayamadın.
bir göçebeydin, isli lambaların ışığında gölge
kahramanlar yaratırdı yüzün ve dönenirdi kımıltıların
dili. susmak bir maharet midir baba ? gözleriyle
susan koca bir adam, sabahları erkenci bir düş olup
kaybolan ve bir yenilgi anıtı gibi eşiğe dikilip akşamı
başlatan keder sihirbazı. sarıp sarmalayıp seni toprağa
sundular baba, börtü böcek uyanırken mevsim aşklarıyla.
son bir bakışla uzaya dağılmıştı kalbine sığmayan imgeler,
gördüm ve koştum anlamın ardından.

sustum ve şiirler yazdım sayfalarca. kalbime, yokluğu
sorduğunda zaman, oğlum sözcükler kovalamasın baba.

-III-

ODA

kıkırdayan sandalyeler ve masanın ahşap anaçlığı,
tez canlı bir kuş olup duvarlara çarpan heves.
sıvalar döküldükçe kayıp bir alemin gizlerini
ele verirdi haritalar, yağmurla eşyalar devinirdi,
bir doğaçlama cambazı olurdu gölgeler, düşsel bir deniz
uysallığı sinerdi halılara. perdelerde kıpırdanan ruhlar ve
kitaplar, sobada yakılacakları anı bekleyen sıra sıra
dile gelmiş hayat eskizleri. İki adımla sonsuzluğa
koşardım, serçe ürkekliğiyle bir görünüp bir kaybolan
annemin gözleriyle bakardım küçük dünyama.

büyüdükçe odalar küçüldü. duvarlar beton, eşyalar dargın
ve ben üzerime kapanacağı günü bekliyorum zamanın

-IV-

ÇAMAŞIR

ıslak bir sıcaklık ve rendelenmiş sabun kokusu.
annem ışığı beklemeyip yıkamıştır çamaşırları,
sızılı dizleriyle çöküp leğenin başına. sobanın
etrafında uzak denizlerin serinliğiyle kuruyan giysiler
ve uyanmak rüyaların tehditkar ülkesinden temiz
bir soluğa. bilirdim, yaz gelip de konunca otların
ucuna, rüzgâr evcilleşecek efil efil ve salınarak
bizi terk etmek isteyecekti çamaşırlar. ben
dayanamayıp kirlerinden arınmış atletimin çırpınışına
mandalları söküp cebime gizleyecektim

şimdi ne zaman bıraksam kendimi rüzgâra, uçup
azad olmuyor kalbim. demek ki kirliyim, hâlâ kirliyim…

-V-

OYUNCAK

babam bir palyaço olsun isterdim. susarken
gülmeyi becerebilen bir usta, renkli saçlarıyla
sevinç yumağı. bir kurşun askerdim hayatın
sarıp sarmaladığı, seslerden ve kımıltılardan
ayıklanmış ve dönüp dolaşıp sunulurdum aşka.
oyuncak trenler hep sonsuz bir bozkırın ortasında
koşardı, uzakta. sapanlar tutuşturulurdu elime,
ah bilmezlerdi kuşların ve çocukların mülküydü
gökyüzü. cıvıltılara sarınıp maviyi çağırmak
gelmez mi kimsenin aklına, aşkla…

oyun bozuldu, ölürken oyuncaklardan medet umdu
çocuklar ve balerin anladı, sustu sonsuzluğu.

-VI-

MUTFAK

bir kuş pencerenin buğusunda göğü arar ürkek
tıkırtılarla, annem sabaha kanıp çay demler. yeni
başlayan günün ilk sesleri, kokular ve huzura
kırılan yumurtaların tevekküle çağıran tadı.
zaman çöreklendikçe hayatın eksildiği bir sığınaktır
mutfak, ekmek arası oyuna gidişlerin ilk durağı,
her akşam kaynayan tencerenin tutuk ritmiyle
günah çıkaran bir mabed. annemin ellerinden
hüzün bulaşmıştır her köşeye, sesler yankısını
yitirmiştir, dualar usulca dökülür havalandığı yere.

ne zaman girsem mutfağa, huzura acıkmış bir
çocuk çekiştirir annesinin eteklerinden, sessizce.

-VII-

PENCERE

rüzgâr salkım saçak dolsun içeri, kuş cıvıltılarının
izi var camlarda, silinmesin. sokağın seslerini takıştırıp
işveyle salınsın hayat şiirlerde. buğulara çizdiğim
mutlu çocuklar halaylarla yükseldi güneşe, damlarda
gökyüzüne yaklaşmanın şaşkınlığı var. sanki eğilip
uzansam soluyan bir deniz değecek ellerime, dilimden
çekilecek ağaçların yağmura inanan suskunluğu. kış
boyunca anlatılmış, saklanmış masallar çağrılı melekler
misali uçuşsun Kaf Dağı’nın ardına. akşam inince
annem saçlarını salacak pencereden geleyim diye yanına

ah, nasıl da içime dönüyor pencereler, anlamın kıyısında.
hayat buğulanıyor, oysa ruhum dışarıda, hep, uzakta.

-VIII-

BALKON

gördüm, melekler uçuştu kucağından ışık düşünce.
çamaşırlar kanatlandı, rüzgâr ağaç kokularıyla indi
sokaklara. gördüm, bir çocuktu camlara dokunurdu
paslı avuçlarıyla, geceye terkedilmiş bir sözcüktü o,
söylenmiş ve koyulmuş hayatın dışına. korkuydu
tehditkâr parmaklar sallanarak çocuğa aktarılan.
olur da meleklerin ardından uçardı terkisinde küçük
bir solukla. boşluğa uzanmıştı çığlığı, yarı yolda donup
şefkat umuduyla. gördüm, kuşlardı dostu, gün aşırı
uğrayıp uzak iklimleri şakıyan kuşlar, onlar, yalnız onlar…

uçmayı öğretmek için ne zaman balkona çıksam, gözleriyle sarılır
analar çocuklarına ve melekler uçuşur yalnızlığın kucağından

-IX-

EV

sesler eşyaya dönsün diye şiirler okudum, sıcaklık
sürdüm her köşeye, avuçlarımdaki zamanı ekledim
duvarlara. yeni bir ev : yabani atlar kadar hırçın,
alışkanlıklarını arayan bir yankılar girdabı, yılkının
uçsuz bozkırını özleyen terkedilmiş bir emektar.
şarkılar söyledim anneme sarılarak, babamla konuştum,
sokaklardan oyun aşırdım kardeşlerimle, kırgın ruhunu
seslerle onarsın diye. dizilen her eşyayla duydum
uysal soluğunu, biriken anlarla ve etine yapışan
şen kahkahalarla. dokundum çoğalsın için düşlere.

artık gölgeler yürüyor duvarlarında. vicdanın kara
sarmaşığına dolanmış, vurulacağı günü bekliyor…

-X-

BAHÇE

eşiğe çıkar çıkmaz hayatı kaplayan ıhlamur ağacı
ve portakal çiçeği kokusu : uçucu, beyaz… annem
sabahın hayrına güvenip vahşetin izlerini tarıyor
adaklı saçlarımdan, oysa bilmiyorlar, vurulan serçenin
kanı parmaklarımdan damlıyor. babam susuyor
çizgili pijamasının içinde, elinde fırlattığı taştan
geriye kalan ilk sapanım. ağaçlar susuyor, rüzgâr
çekiliyor yaprakların telaşından, kokular sönüyor.
eğilip gölge topluyor dardağan ağaçları, zerdaliler
gözlerimin izini siliyor dallarının kıvrımlarından.

üç yaşıma gelip de saçlarım kesilirken dönüp gülümsüyorum
bahçeye, ıhlamur dayanamayıp çiçek döküyor avuçlarıma.

-XI-

SOKAK

gecenin avlulara sokulan masumiyeti süpürülür
güneşe ayaklarını uzatan uykulu çocuklar eşiklerde
otururken ve rüyalar bir türlü toparlanamayan
ezgileriyle çekilip gider Araf’a. belleğin açılan
yaralarına hücum eden ilk duygu huzurun yokluğudur.
güne dayanamayan çocuklar getirip koyarlar yüreklerini
annelerinin ayak uçlarına, bırakıp şarkılarını oyunların
kaygısız dünyasında. derken bir kuş öter pasın demirin
arasından, kim bilir nereden ağız dolusu bir gülüş
duyulur ve koşturur tahta atlar sokakların dargın ırmağında.

ucu denize açılsa tüm sokakların, kâğıt gemilerle selam gönderse
çocuklar, geride bir avuç gülüş bırakmış akranlarına

-XII-

PARK

şefkatin elinden tutup toprağı tanıdığın, kuş gölgelerini
izlediğin günler geride kaldı. bir direniş yumruğu gibi
sıyrılıp betonun içinden kuşlarını sayıyordu park, ikindinin
zamanı avlayan boşluğunda. geceleyin bir hayvan
soluyordu kuytularında, sapkınlığı kutsayan bir yara,
hırıltıların karanlığı çizgileyen salyaları. aşka yenilip
ilk şiirini burada yazmıştın, güneşli bir gün, türlü çiçeklerin
türlü ağaçların kalabalığında. Fransızların geride bıraktığı
kurtarılmış bir bölgeydi, ışığa sarılı aşklardan soyunup karanlığa
güvenen ucube, kendini azaltan arkaik bir dua...

apartman boşluklarından kaçıp, rüzgâra koşan çocukların
bahçesiydi oysa. karanlık düşmesin, kuşlar uyumasın bütün gece.

-XIII-

IRMAK

ey kalbim, göğsünde ırmak ninnileyen şehirlerdi
senin yazgın. yokluğun ve buhranın mabedi Adana,
annenin endişeli gözleriyle gördüğün o yağmalanmış
hayâl. ve Antakya, aşkın uslanmaz mekanı, düşlerin
solmadığı vaha. ey kalbim, karanlığa oyulmuş çamurlu
bir akışkandı Asi, eğilip hüznü söyledin ve savurdun
günlüğünün yapraklarını suyun vicdanına. unutmak
adına zamanı mayaladın ırmağa. oysa denize koştu
imgenin yaralı soluğu, kıyılara vurdu sesin, usul usul
arayıp kuma dağıldı hücrelerine yürüyen safra.

çocuktun, suya kesmiş masallar sanırdın ırmakları, balıkçı
türküleri salınırdı rüzgârın ele avuca sığmaz aksanında.

XIV

ŞEHİR

hızın büyüsüne kapılıyor sesler, eşya ağıyor.
duruyor içimdeki kadranın kıpırtıları. lambaları
patlak sokaklardan neon yanığı bulvarlara düşüyorum.
cismin yadırgadığı bir yokluğum şimdi, gölge bile
yaratamayan bir siluet. artık her şey ona yetişmeye
çalışıyor, aşkın göçebe ruhuna. nesne etime gömülüyor,
renkler doluşuyor boşluğa. arzuyla dokunup can vermişti
etime, bakışlarıyla çizmişti bedenimin kıvrımlarını,
konuştukça sözcüklere kavuşmuştu sesim. artık her şey
ona yetişmeye çalışıyor, akıl almaz bir hızla.

çöle konmuş bir ışık yumağıydı şehir, sokakların
koştuğu bir panayır yeri. yıkıldı her şey yiten bir aşkla

-XV-

GÖKYÜZÜ

yapraklar arasında bulup bulup yitirdiğim kamaşma.
sokağın döküldüğü o devasa deniz, kanatların dokunduğu
uçucu rüya. kuşlar korkmaz mı boğulmaktan, yıldızların
kıyısından kalyonlar geçer mi bulutları dağıtan kürek
vuruşlarıyla, gökkızı var mıdır maviliğe gizlenmiş,
güvercinler kime dans eder sürü sürü, efil efil ?
annem gökyüzünü avuçladıkça bilirdim, yağmura
keserdi gözleri, mavi bir su damlardı parmaklarının
ucundan. her sabah uyanır da bakardım, saçlarımda
sıcacık bir kuş teleği, bulutlar geçerdi şaşkın bakışlarımdan

vurulup da gökyüzüne düşen bir kuş olsa kalbim,
uçurtmaların arasında ağan usulca, suskun ve dingin…

AL GÜLÜM VER GÜLÜM HİKAYESİ

2008-02-28T12:39:00.001-06:00

AÇILIM:GENÇ ŞAİR, GENÇ ŞİİR YAZABİLİYOR MU ?

Yaşanılan anın şiire layık gördüğü manzarayı çizmek gerekiyor her şeyden önce. Görünen manzara pek de iç açıcı değil. Otuz iki yaşındayım.(Bu yaşa kadar aldığım ödüller ve yayınlanmış ürünlerim göz önüne alındığında) genç bir şair sayılırım ben de. Ustaların birçoğunun ortak kanaati gereğince suçluyum. Yeni nesil çıtayı yükseltecek şiir yazamıyorsa bu durumda benim de payım var. Bu noktada şunu da sormak gerek sanırım. Seksenli yıllara sarkan ustalardan kaç tanesi yeni açılımlar yapabildi şiirde ? Yüz yıl sonrasına (şiirin soluğu yeterse) yetmişli yıllarda kendini bulup günümüze ulaşan şairlerden kaçı kalabilecek ?
Şiirin içine düştüğü durum ortada. Yediden yetmişe herkes ahkam keser, herkesin şiir üstüne söyleyecek bir şeyleri vardır mutlaka. Sokaklarda hayatında iki şiir okumamış şiir teorisyenleri dolaşır.. Medya maymunları şiir krallığını ilan eder. Bar entelleri tel çerçeveli gözlükler ardına sığınıp usul usul viski yudumlayarak ithal poetikalar üretir ve ertesi gün unutur her şeyi. Kafe ve kahvehane filozofları pos bıyık, sakal ve boğazlı kazak duyarlığıyla yetmişli yılları diriltmeye çalışır. İlahiden bozma, cennetten arsa garantili manzumeler dizilir çağdaş tekkelerde. Yayınevleri şairi adam hesabına bile almaz… Dergiler, kitaplar ortada kalır… Sanırım bu manzarada örnek alıp okuduğumuz, ne yazarlarsa yazsınlar saygı duyduğumuz büyüklerimizin de payı var.
Evet, doğrudur. Seksenli yıllarda doğan ve bu yıllarda çocukluğunu ve gençliğini yaşayan nesil usta işi bir beyin boşaltma operasyonundan geçirildi. Kendimizi bildiğimizden beri televizyonun karşısındayız. Siyah – beyaz televizyonların son yıllarında mükemmel Amerikan ideolojisini enjekte eden Noel dizileri ve filmleriyle büyüdük. Siyasi bir kimlik edinemedik hemen. Bir tek zeytini birkaç lokmada yemeye çalışırken sitcomların çeviri esprilerini anlamaya çalıştık. Seyrettiğimiz manzarayla içinde yaşadığımız hayatın çelişkilerini anlamlandırmaya çalışarak bocalayıp durduk. Ama en azından TRT’nin yayın saatini beklerken kitap okuyabiliyorduk. Özel televizyonların seviyesizlik bombardımanı altındaki doksanlı yılların çocukları ise bu fırsatı bile bulamadı. Amaçsız, ideolojisiz, hayalsiz bir beyin, kaos ve içe doğru kaçış… Hayatla uzlaşamamak ve içe kapanmak, sanal bir dünyanın metalik yankısıyla imge düşürmek… Sanırım yeni neslin şiirini tam olarak bu cümlelerle ifade edebiliriz.
Genç şair ne yapar eder de kendini var eder ? Hele bir de taşradaysa, İstanbul’un feodal şatolarına uzaksa… Ortada okunup okunmadığı bile belli olamayan dergiler varsa (bunlardan çoğu yirmi dergi sat, bir şiirin yayınlansın anlayışındaysa) yayınevleri şiiri dışlamışsa, ustalar “benden sonrası yok” tavrındaysa ve bütün köşe başları tutulmuşsa şiiri nasıl sahiplenir genç şair ? En kısa yol “ yanaşma “ mantığı mı? Asaf Halet Çelebi’yle Behçet Necatigil (emeklerini saygıyla anıyorum) kırması şaircikler yaratmaya çalışan, günümüzün Yahya Kemal’i olmaya yeminli ustalara mı yanaşmalı, yoksa Yves Bonefoy ‘u milli şairimiz farz eden Paris beyefendisi asilzadelere mi ? Yani ya kırklı yıllardan ses veren Divan şiiri müsveddesi şiirler yazacaksınız ya da Avrupa’dan doktoralı asilzade bir genç olacaksınız…

Genç şair ne yapar eder de onaylatır şairliğini ? Önemli dergiler de sıkı şiirler yayınlatarak mı ? Hatırı sayılır ödüllerden birini ya da birkaçını alarak mı ? Hayır, hiçbiri değil. Önemli bir dergiyi ya da yayınevini parsellemiş bir ustanın kapı kulu olacaksınız. Bu usta allayıp pullayıp İzmir’in güzel kuşları (?!) gibi salıverecek sizi ödüllere, dergilere ve kitaplı şairler kervanına. Genç şair ne yazıyor, nasıl yazıyor kimin umurunda. Bu sistem Zafer Erkin Karabay gibi gençliğinden daha büyük şiirler yazan bir şairi harcamıştır.
Genç şair ne yapar eder de kitaplaştırır dosyalarını? Zaten şiir yayınlayan birkaç yayınevi de parsellenmiştir. Şairin elindeki dosya ödüllü olsa da boşunadır çabası. Tek bir çaresi vardır. Bu yoldan sebeplenen yayınevi görünümündeki ticarethanelere (Allah şairlerden razı olsun, şiirin içler acısı hali yağlı bir sektör yaratmış durumda) gidip bastırır parayı, sonra birkaç koli kitap alıp evine döner. Konu komşuya hediyelik, evlere şenlik, sobada yakmalık kitapları imzalaya imzalaya dağıtır sonra.
Bu çürümüş sistem genç şaire, al gülüm ver gülüm mantığının dışında, ahbap çavuş ilişkilerinin uzağında, pohpohlama mekanizmasının aldatıcı hediyelerinden başka ne gibi alternatifler sunmuştur ?
Genç şair…Genç şair… Gelelim meselenin düğümlendiği noktaya. Bir özeleştiri süzgecinden geçirelim kendimizi. Hatırı sayılır bir sermaye dergisinde yer alan bir söyleşi geldi aklıma. Sanırım beş yıl önceydi. Bangır bangır bağırıyordu genç şair ve yazarlar. “Ders çalışmamız lazım!” diyorlardı, “Ders çalışmamız lazım !” Türk edebiyatını bir kalem de silip her şeyi yeni baştan ele almaya, her şeyi yeni baştan yaratmaya kararlı görünüyorlardı. Hepsi de okumuş yazmış, Avrupa - Amerika görmüş gençlerdi sanırım. Deneysel şiirlerinden bahsediyorlardı, romanı, öyküyü yerden yere vuruyorlardı. Yadırgamıştım. Düşünüyorum da aradan bunca zaman geçmesine rağmen bir arpa boyu bile yol alınamadı. Sanırım yeterince ders çalışılmadı. Genç şair hala yerinde sayıyor olsa gerek. Zaman akıp gidiyor işte. Manifestolar hazırlandı, dergiler yayınlandı, dergiler kapandı. Kimi genç şaircikler doğumhane kapısından uzatılan bebekler gibi edebi dünyaya sunuldu. Kimi unutuldu, kimi ite kaka emeklemeye çalıştı…
Her şeyden önce ait olduğu toplumun şiirini ne oranda özümsemiş durumda genç şair ? Kendi diline usta işi bir çabayla hakim olabilmiş mi ? Şiiri şiir yapan unsurları, biçimi ve içeriği örgüleyen ögeleri çözümleyebilmiş mi ? Edebi sanatlardan haberi var mı örneğin? İmla kurallarını ve noktalama işaretlerini tam anlamıyla kavrayabilmiş mi ? Türkçenin mantığını bozmadan, bir kelimeden nasıl bir başka kelime türetilir ? Bunları biliyor mu genç şair ? Sırtında dağ gibi bir kambur oluşturan geleneği özümseyebilmiş mi ? Hâlâ aşılamadığına inandığım “Divan Şiiri”nin sonsuz dünyasına girebilmiş mi? Mazmunların büyülü boyutlarını keşfedebilmiş mi? Yalnızca Nazım Hikmet okuyarak; yalnızca Ahmet Arif, Ece Ayhan, Ümit Yaşar Oğuzcan hatmederek; yalnızca Rimbaud, Rilke, Neruda ezbeleyerek şair olunamayacağını anlayabilmiş mi ? “Divan Şiiri”nden başlayarak isim isim, dönem dönem okuyarak kendi şiirinin gücünü takdir edebilmiş mi genç şair ? Her şeye rağmen, sistemin metalikleştirdiği, renksiz ve kokusuz, duygusuz kılmaya çalıştığı ayrıntılarda hayatın sıcaklığını yakalayabilmiş mi ?
Deneysel tuzakların, suya yazılan pohpohlamaların, üstü örtülmeye çalışılan değerlerin, metalin soğuk temasının, sanal muhabbetlerin, internet dilinin, teknobarlarda çatılmış poetikaların uzağında kendi şiirini kurabilmeli genç şair. Hayatın sıcaklığını, anlamın temiz mecrasını ve ritmin çocuk yanını kaybetmemeli. Bu nedenle “ders çalışılmamalı (?!)”, şiir çalışılmalı ve hayatın uzağına düşmeyen yeni bir ses bulunmalı ve zamanın en usta seçici olduğu hiçbir zaman unutulmamalı.
Genç şair, festival festival gezip ucundan kıyısından sebeplenen, imgenin son peygamberi gibi ortalıkta dolaşıp komplekslerini tatmin eden şair müsveddelerinin (samimi emekçileri saygıyla anarak) tekelinden kurtarmalı şiiri.
Doğrudur, genç şair, imkansızlıkların kıskacında bocalayarak kimi zaman yaşından daha eski şiirler yazıyor. Kimi zaman da uzay çağını yakalama hevesiyle (sanal bir dilin anlamı barındıramayacak kadar sığ tuzaklarına düştüğünü fark etmeyerek) yüz yıllar ötesinden ses vermeye çalışıyor. İşin garip tarafı, yazdığı bu eciş bücüş şiirlerle ne geçmişe dahil olabiliyor genç şair, ne şimdiye ne de geleceğe. Sürgit bilinçsiz bir arayış, tutanın kendi tarafına çektiği bir çırpınma nöbeti, ilgisizliğin doğurduğu yoğun bir kırılganlık psikolojisi ve çıkarların, saygının, çekingenliğin yarattığı “kral çıplak” diyememe ezikliği ve nihayetinde taşranın uzak köşelerine çekilmiş koskoca bir “hayaliçalınmışgençihtiyarlar” ordusu…
Durum budur. Bu nedenle şahsım adına yaşadığımız dönemde değerlendirmeyi reddediyorum. Türk şiirinin devasa mecrasında bir toz zerresi kadar bile olsa yeşerteceğim bir mekan yaratabilirsem ne mutlu bana. Gerisi al gülüm, ver gülüm hikâyesi…
MURATHAN ÇARBOĞA

Patika Dergisi, Sayı:56

FİYAKALI ŞAİRE FİYAKALI SÖZCÜK YAKIŞIR

2008-02-28T12:33:00.001-06:00

AÇILIM: ŞAİRLERİN VAZGEÇEMEDİĞİ SÖZCÜKLER…

E dergisinin 30. sayısında (2001) Vahşet ve Karmaşa adlı şiirimi yayınlamıştı Orhan Alkaya. Yaptığı değerlendirmede genç şairin sözcük seçimi arayışına dikkat çekmişti. Şiirde yer alan “katedral yıkılıyor, kuşlar sığmaz oluyor gökyüzüne” dizesini irdelerken, sözcük seçimindeki samimiyeti sorguluyordu aslında: “…yıkılan ‘katedral’ Eliott’a bir gönderme mi, yoksa fiyakalı bir ses için mi şiire girdi, karar veremedim.”. Üstadın tespiti doğruydu. Eliott’tan bihaberdim ve fiyakalı olsun diye kullanmıştım “katedral” sözcüğünü. Sonraları da birçok şiirime iliştirdim “katedral”i. Zihnimde çizgilenen bir manzaranın dile gelişiydi. Kutsiyetin, ıssızlığın ve başka iklimlere özlemin yarattığı bir imge… Fiyakalıydı üstelik.
Süreç içinde oluşan dosyalarda da birçok sözcük edindim kendime. Dosyanın içeriğine ve ruh halime göre su yüzüne çıkıp geri kaybolan sözcükler. “Anne” sözcüğünü çok yinelediğimi fark ettim bir ara. “Baba, sabah, rüzgar, devasa, iklim, ses, el, yüz, huzur…” gibi daha birçok kelime gelip yapıştı yakama. Bunlar içinde en belalısı da “devasa” sözcüğüydü. Nasıl bir psikolojinin ürünüdür? Bilinmez. Dönüp dolaşıp buldu beni. Üstelik içerdiği anlamı çok yıprattığımın da farkındaydım. Mekanın, zamanın ve hayatın dar kalıplarına sıkışmış bir benliğin sonsuzluk arayışıydı belki de. Hâlâ şiir serüvenimin yarattığı mozaikte sek sek oynar gibi ara ara üstüne basıp durduğum sözcükler soluk alıp veriyor içimde, ama hepsi de benliğime yuvalanan, çağrışımlarıyla ve anlam katmanlarıyla zihnimde manzara çizen sözcükler.
“Sabah” sözcüğü çocuklukta yaşanmış bir anın huzuru tanımlayan çağrışımıyla gelir bana: Sıcak bir Adana gecesinden sonra serin bir sabah vakti. Yatağın içinde oturup evreni dinleyen bir çocuk… Cıvıldayan kuşlar, sokakta yankılanan ayak sesleri, uzaktan uzağa duyulan araba homurtuları, harlanan bir alev gibi parlayıp sönüveren bir bebek ağlaması ve mutfaktan gelen tıkırtılar… Annenin usul usul dolanarak varlığını duyumsatması ve yeni doğan güne bağlanan umut, huzur, inanç. Sözcüğün her yinelenişinde aranan ve özlenen an… Şiirime ısrarla yuvalanan birçok sözcük, kurgulanmaya çalışılan bir leitmotiv mantığıyla çıkmıştır karşıma.
Çağrışımıyla benliği anlamlı kılan sözcükler, yalnızca genç şairin serüveninde yer almıyor. Ustalardan aklıma ilk gelen isim Hasan Hüseyin. Dönüp dolaşıp “şafak” sözcüğüne uğrar kimi zaman ve bir şiirinde bu duruma şöyle değinir:

“nedendir bilmiyorum
ağlamak istiyorum her şafak
şafakta mı doğmuşum
anam bile bilmez belki
şafakta mı kurtulmuşum
ipten kazıktan
şafakta mı asmışlar sevdiklerimi
şafakta mı boğmuşlar çocukluğumu
diş sıkmaktan çok mu güzel ağlamak”
(Şafak Ağrısı-Haziranda Ölmek Zor)

Şair, imgenin görsel dünyasından yola çıkarak zamanın kördüğümü arasından anlamın ucunu bulmaya çalışır. Bir nevi atmosfer yaratma çabasıdır bu. Dede Korkut Hikayeleri’nde tekrarlanan “Salkım salkım tan yelleri estiğinde” sözcük grubunu bu noktada anımsamak doğru olur sanırım.
Yinelenen sözcük sendromu ‘Divan Şiiri’ndeki mazmun terbiyesinin bir uzantısı mıdır? Sanmıyorum. Günümüz şiirinin aktığı mecrada mazmunlar işlevini yitirmiştir artık. Kimi zaman da yinelendiği halde şairiyle örtüşemez sözcükler.’Divan Şiiri’nin kapalı devre mantığı içinde anlam bulan, ‘Halk Şiiri’nin taze yapısında diriliğini yitirmeyen kimi sözcükler, günümüz şiirinin faklılaşan sesinde sırıtır: Gül, bülbül, hüzün, keder, servi, hazan, gurbet, sevda, turna, dağ, hicran, hasret… gibi. Daha da fazla uzatılabilir bu liste.
Bazen de bir sözcüğün çağrışım değerine dönüşür şair. Şair çok yinelemese de sözcük, işçisinin kimliğini çağırır. “Andaç” denilince Ahmet Oktay gelir aklıma, “şafak” denilince Hasan Hüseyin. Çayırkuşu Sina Akyol’a götürür beni, “ahşap” Haydar Ergülen’e. Hüseyin Ferhad “Şaman”ın göstergesidir. Limon ağaçlarının çiçekli kokusu Hasan Şimşek’i anımsatır. Bu durum şairin yaratı gücüyle açıklanabilir ancak. İmgenin odağındaki nesne şairle özdeşleşir, fakat bu algı kişiden kişiye de farklılık gösterebilir.
Bu noktada fikir sağanağını dindirmek ve konuyu toparlamak gerekiyor sanırım. Tekrarlanan sözcük şairine yakışıyor, çağrışımlarıyla yeni bir gerçeklik yaratıyor ve yaratıcısıyla hemhal oluyorsa bu usta işi bir sözcük seçiminin sonucudur ki bu maharet günümüzün çok az şairine nasip olmuştur.Yazının başında da belirttiğim gibi fiyakalı olsun diye ya da sözcük dağarcığının kıtlığı nedeniyle sahiplenilen sözcükler acemiliği ve tembelliği imliyor. Bu olumsuz manzarada deneysel şiir çabalarının da bir katkısı olduğunu düşünüyorum. Şair dile hükmetmelidir düsturuyla Türkçenin mantığına uymayan sözcükler türetilip sonra da bu sözcükler “ben buldum!” edasıyla sık sık kullanılıyorsa trajikomik bir yanlışlık yapılıyor demektir. Bu yanılgının da örneklerini görmek mümkün. Yaşadığımız şiirin sözcük sorunu, tembelliğin, kıt sözcük dağarcığının ve bir şekilde farklı olma hevesinin bir sonucudur. Usta, hevesli kalabalıktan ayrılıyorsa bu hüneri sayesindedir.

MURATHAN ÇARBOĞA

Patika Dergisi, Sayı:60

HOŞÇA KAL SESİ

2008-02-27T06:51:00.002-06:00

“Atom Bombası Çocukları için…”

rüzgâra çırpınan yaprağın kırılan soluğu ve boyun eğiş, şaşkın bir ağırlıkla yığılan ruh… suya düşen ışığın küle çarpan çığlığı…eşyâyı anlamak zamanla mümkün, uzağı konuşmak pencere camlarından,
zamanı avuçlamak sızlayan dizlerde ve günlerin leşiyle sevmek hayatı… ânı eşeleyen atların köpüğünde duymak kaybın savrulan sıcaklığını…

acıya dokundukça yaşlanıyor insan… çürümek zamanından önce,
çürümek yirminci yüzyılda doğmanın bedeli… günahın kara damgası oyulur kolumda: ölü çocuklardan miras bir aşı izi…limon çiçeği kokuyor avuçlarım, parmaklarımda titreyen semah sabrın sarkacı, baktığım her yanda çırpınır sönmüş hayatların andacı… duâlar yapışır avuçlarıma…

mevsim olup şiirime dökülen üşüme güze ait, yorgun bir ırmağın
hoşça kal sesi ve kaybedilmiş sevgililer eksik gülüşleriyle. aldanmak
bilgeliktir diye fısıldayan tanrılar, tökezlemiş seslerin arasından; masal
bekleyen çocukların gökyüzüne dönük kara gözleri… tükenmek pas tutmamış kadranların telâşında, tükenmek henüz yazamadan vahşeti…

koparılmış çığlıkların yanık izleri açıyor her sabah kuşların sustuğu
yerde, alevlerin dinmemiş hıncı ve kükreyerek saçılan metal hırıltılar
savruluyor dört bir yana. suya düşen çiçek toza kesiyor, çocuk
gözleri akıyor betonun kursağına. parçalanıyor kolonlar, ağaçlar kapanıyor salıncakların âhına. ufalanan sözcükler toprağa damlıyor usul usul…

toprağa vuran güneşle kımıldanıyor hayat, bir karıncanın sırtına
yükleniyor dünya. saralı parklara ilişiyor yalpalayan ruhum, torunlarının
peşinde hayatı yakalamaya çalışıyor ihtiyarlar, rüzgar terli bir hırsla toprağı eşeliyor. dingin, her şey sonsuzca dingin…oysa derinlerde inleyen bir alaşım sızıyor içime, kan ve sorgu, yıkım ve susku, etleniyor yine…

ilkin çocuklar görüyor göğe oyulan vebayı. uçurtmalar ve kuşlar için
gökyüzüne vurulan çocuklar. eriyor eşyâ, ayrılan uzuvların başı boş
savruluşu dağılan manzaraya. son çırpınışları bebek çıngıraklarının…
acıya dokundukça yaşlanıyor insan… zaman etimde çürüyor, görüyorum…

MURATHAN ÇARBOĞA

VİETNAM VİETNAM

2008-02-27T06:48:00.002-06:00

başka iklimlerin şarkısı içimde yükselen çağrı. kaçmak, yazgının
cüzzamlı sevdâsından, mağlup bir aşık gibi kederin şehvetiyle.
yeni bir orman kokusu edinmek çürüyen buğulardan, gökyüzünü
tanımak kuşların rüyasında, sabah namazından kalkan annemin
saçlarında… kördüğüm bir hayatın şerrinden duâlarla uzaklaşmak…

ne kadar da uzak zamanın rahvan neşesi, huzurun çatlayan buzulu,
her adımda incelen ömür… uçsuz bir çölü tanımlamak her sözcükte,
suyun yokluğunu anımsatmak… parmaklarımdan dökülen kum ölüme
birikiyor, ağacın sonsuz bekleyişine dönüyor sabrım. şiirim ayıplanıyor
sustuğum sevinçlerde, düşlerden çalınmış cesedim omuzlarda taşınıyor.

acıyı söylemek yetmez. kesildikçe Atlas’ın soluğu, kan oturuyor sırtıma.
terk edilmiş bir tarih cinnetiyle nereye kadar gidilir? iklim soyar mı
insanı anılardan, yaban dillerin şarkıları emzirir mi hüznümü? göğsüme
nakşedilen hançer tutuşuyor, metalin soğuk kini yaralıyor kanatlanan
imgeyi. küfrün ayetleriyle taşlanan kalbimdi, çağa düşmüş kavmin kıblesi.

alnıma dayanan kıssa taşlanmış aşklardan yadigar, mevsimin güze
olan inancı ve koparılmış mezar. avcumda kıvranan kurumuş âsâ
hükmedebilir mi suya, konar mı sözcüklerime kuşların gökyüzü dili?
susulmuş ayetler yapışıyor yakama, vaad edilmiş toprakların kanlı
bahçeleri uğulduyor damarlarımda, arzulu rüzgârlar günaha sürüklüyor.

mucize yaratmaz eskiyen sesim, sözüm güneşe kanat çırpmaz artık.
kaçmak, imâların kor sağanağından, bir Amok koşucusu gibi dehşetle…
napalm yangınlarının küllerinde aramak hayatı, kavrulmuş bedenlerde
açan egzotik güllerde. çığlığın çocuk izlerinde ağlamak çağı ve bambu
ormanlarında su vermek kanayan dudaklara, devrik masalların tasıyla.

deccal’ın kör gözünde ışıyan şehvet, tetiği çekilen yalan ve küfrân…
kayba terk edilmiş yara, şiirin zamana saplanmış sonsuz şefkati…
başka iklimlerin şarkıları ağıyor Vietnam’a ve ölü çocuklar sesleniyor
toprağın kımıltılı aksanıyla: Yankee go home! Yankee go home!..

MURATHAN ÇARBOĞA

PALYAÇO

2008-02-27T06:45:00.001-06:00

pencere camında buğulanan şarkı sustu.
çatıda koşturan rüzgar kapıyı tırmalıyor şimdi.
saçlarını aralıyor kız çocuğu; yağmur, sesiyle
gelsin diye yüzüne. sobanın hükmü yok.
parmaklarından kemiren ürperme şımaracak.

susmanın en güzel haliyle çırpınıyor ağaçlar.
akşamın yas çiçeği dalların ucunda açıyor.
hayal olsun diye manzara, bir çırpıda eriyor renkler.
çirkin sesleriyle gökyüzünü çağırıyor teneke saçaklar.
okyanus kokusuyla iniyor yağmur, toprağa ve kedere.

avluda unutulmuş kovaya bakıyor çocuk, sevincin
taşan kahkahasına. kalbinde yükselen boşluğu
söyleyecek sözcükleri yok henüz. zaman, iki uyku
arasındaki kördüğüm. dokunmayla sırlarını açan
bir dünya ve babasının saçlarındaki tütün kokusu…

yüzünün huzuru akmış bir palyaço gelecek birazdan.
kapıyı çalışından tanıyacak onu çocuk ve inatçı
öksürüğünden. sırılsıklam bir gülümseme çıkaracak
cebinden adam, yağmura saklanmış göz yaşı ve şeker.
zamanın alkışını silecek çocuk palyaçonun kalbinden.

korkunun ıslığıyla için için ürperecek düşler,
bahçede çırpınan korkuluk, palyaçoya benzeyecek.

MURATHAN ÇARBOĞA

SUS

2008-02-27T06:44:00.001-06:00

güneş indi, çocuk akşamın artık.
beklemek: betona kıvrılan kedinin
soluması usul usul. kokuyu yitirmiş
karıncanın tırmanması ellerine. bahçeye
dökülen karanlığın kuşlara dadanması.

ayak seslerinden yakalanan yazgı
yaklaşacak ağır ağır. ağustos böceklerinin
şaşıracak sesi. yel değirmenlerinden biçilmiş
çarmıhla görünecek baba, sokağın başında.
ışık yok artık.gözlükleri renk değiştirmeyecek.

“sus!” diyecek ishak kuşu.birikmiş onca sözcük
varken, susacak adam. zamanla çözülecek
bir imge iliştirecek gülümsemesine. karınca,
kedi ve çocuk ellerinden tutacak yenilmişliğin.
mazot kokulu Don Kişot kapanacak düşlerine.

radyo oyunlarından prova edilen hayat,
cümleler serpiştirecek boşluğa. avuç avuç
savrulan renkler ve cisimler uzak diyarların
imkansız yokluğuyla. babasının dizlerinde
zamanı ezberleyecek çocuk ve tükenişi…

kedinin uykusuna çekilecek huzur üşüyerek.
soba sönecek ve karınca usulca ölümü bekleyecek.

MURATHAN ÇARBOĞA

BİR AVUÇLUK VAROLUŞ

2008-02-27T06:42:00.000-06:00

ölü bir yengeç buluyor çocuk kumların arasında,
avuçlarında ufalanan hayat uğulduyor… rüzgar,
suya çekiyor tutup yakasından. adı konulamayan
sonsuzluk bu: göğün fırlatılmış yalnızlığı ve deniz…
ayaklarının altında devinen erkenci bir intihar.

uçsuz bir manzaranın ortasında hayatı anlamak…
sesin iki adımlık nefesiyle anlatmak hüznü…
vaat edilmiş iklimlerden dönüyor ruhlar, okyanus
akıntılarıyla savrulan yitikler vuruyor kıyıya.
yalnızca çocuk görüyor, yalnızca onun küçük elleri…

seslerin şaşkın fosilini kokluyor bir köpek,
kumsal boyunca. kumun silinip toparlanan yazgısı
adımlarından yok sayıyor hayatı. sonsuzluk,
muştusu mutsuzluğun. bunu biliyor çocuk…
çöküp katlıyor bedenini bir avuçluk varoluşa.

dokunabildiğin yer kadar anlamlı imkan.
gökyüzüne uzanan eller hep ölümü bekleyecek…
deniz kabuklarında inleyen azap kavuşamayacak
suya. sayıklamalarla uçuşacak sözcükler bir tek.
alışkanlık ustası zaman, yolunu değiştirmeyecek.

kıyıda tahta parçası toplayan bir kadın gülümsüyor:
“denizin güzel öfkesine şükürler olsun!”

MURATHAN ÇARBOĞA

BAĞLAMAYI SU KABAĞI SANMAK

2007-11-03T19:02:00.000-05:00

“Osmanlı”dan bu yana içini tam anlamıyla dolduramadığımız bir sorun “Aydın” olgusu. Toplumu hayata süren çarkların sürgit tökezlemesinin en önemli nedenlerinden biri de budur sanırım. Ait olduğumuz toplum, hayata karşı tavır almasını bilen, sosyal, siyasal ve sanatsal bağlamda halktan yana fikirler üreten bir “Aydın” sınıfı oluşturamadı hala.

Saç, sakal ve bronzlaşmış ten teorileriyle ortalıkta salınıp, bol bol ahkam kesmek ne oranda doldurur bu kavramın içini ? Tel çerçeveli gözlüklerin arkasına sığınıp, ithal dizi film karakterlerinden rol çalarak viski yudumlamak hangi sosyal yaranın dermanı olabilir? Dünyayı kurtaran filozofların nutuk attığı kafelerde hangi felsefi teoriler can bulur da hayatla örtüşüverir hemen? “Entelektüel” kavramının “Entel”e evrilen eşiğinde bağlamayı su kabağı sanan, piyano ezgisi eşliğinde baklava yemenin çağdaşlığını savunan, siyasal söylemlerin dar kalıplarına sıkışan bir sürü insan birikmiş durumda.

Doksanlı yıllarda doğup gittikçe önüne geçilmez bir güç haline gelen görsel medyanın ürettiği seviyesizlik kıskacından bireyi çekip alabilecek aydın insanlara ihtiyacımız var. Düşünmeyen, sorgulamayan, yalnızca gözleriyle yaşayıp, gördükleriyle yetinen ve ışık hızıyla unutma becerisiyle donanmış tek tip insan modeli yaratılmaya çalışılıyor. Büyük şehirleri çevreleyen varoş halkaları her geçen gün daha da genişliyor. Dengesini yitiren sistem, yokluğun balçık kıvamındaki suyunu taşlamaya devam ediyor ve yeni halkalar oluşuyor dışlanmışlığın bozkırında. Nüfusun büyük çoğunluğu sınıf atlamış sonradan görmelerin hayatını anlatan dizi filmlerle avutuluyor. Ağalık kurumunu büyük şehirlere taşıyan karakterler, mafyanın uzuz Robin Hood mantığıyla ortalığı kasıp kavuran katil-kahramanlar ve Bodrum yazlıklarıyla İstanbul şirketleri arasında mekik dokuyan asilzadeler… Başka bir dünyaya ait yalandan kahramanlar, basmakalıp hayaller sunuyor ezilmişliğin acısına.

Liseden mezun olan gençlerin hiç de azımsanmayacak bir kısmı mafyaya terfi etmenin yollarını arıyor. Silahla adalet, kan ile iyilik aynı kefeye sığdırılmaya çalışılıyor. Racon kesme hevesiyle kimliğini yitirmiş gençler ortalıkta serseri bir mayın gibi dolaşıyor. Sınıf atlamak için karanlığı tercih ediyorlar, çünkü katil-kahramanların alkışlandığı bir toplumda yaşıyoruz. “Türkiye seninle gurur duyuyor !” şakşaklarının sağanağında katiller ve milleti soyup soğana çevirenler dolaşıyor. Ve bizler kaynana – gelin senaryolarının, fiyakalı otomobiller ve lüks evler dünyasının, absürt kliplerin eşliğinde söylenen ucuz şarkıların karşısında oturup büyülenmiş gibi televizyonu seyrediyoruz ve unutuyoruz, her şeyi unutuyoruz. Reddediyoruz gerçek hayatı, varlığımızı inkar ediyoruz.

Artık bu toplum, varoşların karanlığa yönelen çırpınışlarından, orta sınıfın sınıf atlama çabalarından ve çekik yürekli asilzadelerin uzak doğu felsefelerinden aklı başında insanlar kurtarıp bir aydın sınıfı oluşturmalı. “ Köy Enstitüleri”nin yaratmaya çalıştığı çağdaş, insancıl, halktan yana ve her türlü davranışı ve donanımıyla kitlelere örnek olabilecek bir aydın tipi hayata sunulmalı. Çoğu zaman düşünürüm, Köy Enstitüleri seksenli yıllara kadar devam etseydi, toplum olarak geldiğimiz seviye şimdi bulunduğumuz noktada olur muydu acaba? Mankenlerin bile çoksatar kitaplar yayınladığı düşünürsek kültürümüzün hangi mecralara terk edildiğini az çok kestirebiliriz.

Değerlerimize yabancılaşmadan çağdaşlığı özümsemek için düşünen, sorgulayan, üreten ve paylaşımı, dayanışmayı her zaman ön planda tutan bireyler yetiştirmeliyiz. “Şimdi”nin yozlaşmış gerçeğine umut bağlamak faydasız. Kaybedilmiş nesillerin olumsuz izlerini silmek için çağdaş bir gelecek hedeflenmeli. Geleceği kurtarmak adına aklı başında insanlar el ele vermeli artık. Doğru ve tutarlı eğitim politikaları, bilinçli öğretmenler ve ebeveynlerle “ Aydın” kavramının içini tam manasıyla doldurabilen bireyler kazanmak mümkün. Çocuklarımızı ve gençlerimizi, kirlenmiş ve yozlaşmış yüreklerimizden uzak tutmamız gerekiyor. Sorumluluk duygusunu kaybetmemiş, okuyan, sorgulayan insanlar sığındıkları izbe mekanlardan çıkmalı artık. Kafelerin, barların, kahvehanelerin, evlerin sağır duvarlarından sıyrılıp önümüze çıkan her çocuğa güzelliğe ve doğruya giden yolu anlatmalıyız. Dizi film karakterlerinden rol çalmadan bu toprakların insanı gibi konuşmalıyız onlarla. Gülümsemenin değerini anlatmalıyız bu toprakların çocuklarına, çünkü gülümseyen her çocuk güzel günlere inanır ve kirlenmemiş hayallerinin peşinde koşar biteviye…

MURATHAN ÇARBOĞA

ANLATAMAYANLAR

2007-11-03T19:00:00.000-05:00

“ve ben Olric
düşmeseydim düşlerimin sırtından
zaten inecektim.”
OĞUZ ATAY
(Tutunamayanlar)
------------------------------------------------------------------------------------------------

her kum tanesi denizi özler Olric,
beylik laflar ettiğime bakma, inancın
dağılmış mabedinden kalma birkaç
sözcük var elimde. imgenin kaç
köşesi vardır Olric ? hangi ses uçurur
söylemin mecalsiz kanatlarını?

bugün, balıkpazarından firar
bir deniz rüzgarı kondu avucuma.
çürümek suya yakışmıyor Olric.
sıyrılmış pulların yaldızladığı bir lağım
akıyor şehrin altında. bulvarların kara
ırmağı ışık vermiyor oysa.

bana şapka devriminden bir imge
ver Olric. kırklı yıllardan olsun.
siyah-beyaz selamlaşılan serin
çay bahçelerinden ses versin hayat.
teknobarlarda maya tutmuyor şiir,
pavyonlar ölü doğmuş kafiyeler kusuyor.

bugün, denize açılan bir bahçe düşledim Olric.
ihtiyarlar gibi uzun uzun baktım pencereden,
içimde kuduran kadran hep geçmişe deviniyor.
oysa gencim. taşranın uçsuz bozkırında
hayaliçalınmışgençihtiyarlardan biriyim ben de.
bugün tenimdeki tuz izlerini sakladım Olric.

hayatı roman kalabalıklara yanaşalım Olric,
her insanın bir öyküsü var, bir şiir de benden olsun.
boş sayfalara düşülmüş dipnotlar dökülsün etimizi
kopararak. şarkı sözlerinden bozma sloganlar atalım
caddelerde. bozgunu kutlayalım Olric. şiirden terk alaylar
geçsin önümüzden. aldırmayalım. anlatamayalım yine de.

her kum tanesi denizi özler Olric.
beylik laflar ettiğime bakma, susmanın
erdeminden geçmiş birkaç sözcük var elimde.
zaten hayat hiçbir zaman yetmeyecek şiire.

MURATHAN ÇARBOĞA

SOLUYORSUN

2007-11-03T18:58:00.001-05:00

“Yeni ülkeler bulamayacaksın, başka denizler
bulamayacaksın.
Bu kent peşini bırakmayacak. Aynı sokaklarda
Dolaşacaksın. Aynı mahallede yaşlanacaksın;
Aynı evde kır düşecek saçlarına.”
Konstantinos KAVAFİS

yalancı bir kar beklentisi tırmanıyor geceye.
su yüzüne çıkmaya çalışan bir aydınlanma…
oysa deniz kokuyor, rüzgarda tuz zerrecikleri.
Ortodoks kilisesinin önünde durup gökyüzüne
bakıyorsun. cılız bir kar tanesi uçuşup konuyor
alnına. zamanın paslı kadranından ilahiler yükseliyor.

etrafında işleyen bir kalabalık, yürüyorsun. ölü
dillerin mırıltıları geçiyor yanı başından, gladyatör
naraları… denizden yırtılan balıkların taze kokusunu
duyumsuyorsun. çocuk kahkahaları koşturuyor süslü
vitrinlerin içinde. yabancı iklimleri anımsatan türlü baharat
kokuları ve aşkı şımartan şarkılar dökülüyor kaldırımlara

Asi: suyun karalanmış yazgısı… boğulmuş çocukların
yasını bekliyor analar. kıyılarda yosun tutmuş saçlar
dalgalanıyor. akıtılan kurbanların kanıyla işkilleniyor,
kuduruyor ırmak. nereye baksan ninnilerden çalınmış umarsız
bir uğunma. yürüyorsun karanlığa oyulan suya atlamaktan
korkarak. oysa denize koşuyor kalbinde uğuldayan rüzgar.

mekâna kök salamıyorsun. odalardan kovulmuştu çocukluğun,
kagir evlerin huzurundan. avlularda kırılmıştı oyuncakların,
bahçeler yaprak dökmüştü zamansız. sokaklardan geçmiştin
omuzlarını kısarak, bilyeler dağılmış, topaçlar devrilmişti
izinde. bulvarların eğreti vatandaşıydın. yokluğun aktı
gün aşırı silinen bir film karesinden, suçun ve idamın…

Arapça şarkılar kımıldıyor sabahçı lokantalarda, yürüyorsun,
ayaklarına dolanıyor gençliğin ve aşkın terk edilmiş köpeği.
kalbinde genişleyen bir kara delik, şehir içine ağıyor ağır
ağır. yitirilmiş sevdaların haykırışları, aldanmanın eşiğinde
saltanat kuran ölüm ve aksak yaşanmışlıklar. yürüyorsun
hücrelerinden çözülerek, inkârın cennetinde kayboluyorsun.

sabah ezanı yankılanıyor dört bir yandan. Amanos’un eteklerinde
köy ışıkları yanıyor. kanat hışırtısından bir soluk dönüyor etrafında
uzaklaşarak. yalancı bir kar beklentisi tırmanıyor göğe. her şeyin
kıyısında kalıyorsun yine, soluyorsun, yavaş yavaş soluyorsun…

MURATHAN ÇARBOĞA

ŞAİRLER ERKEN ÖLÜR

2007-11-03T18:53:00.000-05:00

“Ah, uzağa her şeyden. Ah, uzağa her şeyden.
Ey kimsesiz !, yollara düşme saati şimdi.”
Pablo NERUDA

avuçlarında yuvarlanan sırça bir heyecan,
sokaklardan geçiyorsun, salyalı caddelerden,
eşiklerde oturup bastırıyorsun soluğunu.
kımıl kımıl insancıklar geçiyor önünden,
şehre doğru, gözleri ayaklarında yürüyen
dualar. avuçların ısınıyor yavaş yavaş, tutuşuyor.

pencerelerden uzanıyorsun rüzgara, meyvaya
durmuş bir dal gibi. avuçların ısınıyor.
kuşlar gelip yemleniyor parmaklarından, karıncalar
bacaklarına tırmanıyor, toprak kokusu siniyor
saçlarına, yağmura inanan uzaklıklardan. şeytan
uçurtmaları sözcükler döküyor alçalarak, resimli rüyalar…

kalabalığa karışıyor adımların, hıza mürid oluyorsun,
homurtular, patlayan kahkahalar yükseliyor çepeçevre,
leşe konmuş bakışlar… usulca kapıyorsun avuçlarını.
bir yıldız çakıyor ışığı çekilmiş gökte, vitrinlerin
önünde dikilip bakıyorsun. düşlere çalınan kornalar
yırtıyor dalgınlığını, kaçıyorsun akşamın yaralanmış dilinden.

pavyonlar çağırıyor susamışlığını, otel tabelaları
yanıp yanıp sönüyor, neon kırıkları saplanıyor bedenine,
dolmuşlar toplamaya çalışıyor telaşını, pezevenklerin
işkilli merakı peşinde. kaçıyorsun, asfalta açılmış
çukurların karanlığından, ter içinde sıyrılan dönerlerin
yağlı kokusundan kaçıyorsun. avuçların ısınıyor biteviye.

şehre yanaşan küçük bahçelerde alıyorsun soluğu, ağaçlara
karışıyor ürkekliğin, kokular örtüyor terli sırtını. toprağa
uzanıyorsun incitmekten korkarak. rüzgarı dinliyorsun.
çiçeğin karanlığa açmış küskünlüğü salınıyor, yıldızlar ipildiyor
dallar arasından. kuşları toplanmış yapraklar hışırdıyor
belli belirsiz. derken uzunlarını yakıyor bir motor gürültüsü

kaçıyorsun. avuçlarında kıvranan kırılgan bir soluk, koşuyorsun
cüzzamlı bir yasla. annenin sesi bir gölge gibi ardında sürünüyor:
“Şair olma oğul ! Şairler erken ölür! Ardından bir dua okuyanın
olmaz!”. kaçıyorsun yazgının genişleyen ağından.

MURATHAN ÇARBOĞA

UYANMAK

2007-11-03T18:51:00.001-05:00

“Bir bakıma insan gördüğü şeylerin toplamı kadar uyanık, görmediği
şeylerin sonsuzluğu kadar uykuda oluyor, diyordum. Ardından da,
olaya bu açıdan bakıldığında, var olan her şeyi asla aynı anda
göremeyeceğimize göre, demek ki uyanmanın hiç, ama hiç mi
hiç sonu yok, diyordum.”
Hasan Ali TOPTAŞ
(Uykuların Doğusu)

--------------------------------------------------------------------------------------------

seslerle uyanıyorsun, hayatı yeniden
tanımlamak gibi…ilkin kalbinin gürültüsü
ve kapalı gözlerinde rüzgarlanan zaman.
işte, inatçı öksürüğü babanın, tütün kokusu
ve yorganın üzerine abanan suskunluk. annen
serçe kanatlarını topluyor usul usul: çay demliyor.

ilk aşkın gecikmiş heyecanı parlıyor göğsünde.
gülümsüyorsun. ismi neydi? çoktan uçup gitmiş
derleyemediğin yakınlık. oysa hüznü erken
bulmuş bir çocuktun. derken, aykırı dünyanın
düşleri: saçlarını sıyırıp geçen bir balık, ölümü
mağarada bekleyen yaşlı bir filin homurtusu…

ustalığını sınayan bir kaplan soluk alıp veriyor
yüzüne doğru. yavrularına gökyüzü götüren
kuşlar geçiyor üzerinden. sapanla vurulan
alacalı kedi düşüyor çöp yığınlarının üzerine.
vahşetten kaçmak mümkünmüş gibi koşuyorsun.
portakal bahçeleri kımıl kımıl denizi anımsatıyor.

seslerle uyanıyorsun, hayata ansızın düşmek gibi.
baban çocuk mezarlarının arasında yatıyor oysa,
dalları çıplak bir ağacın altında. apartmanlar
abanıyor dört bir yandan. annen sızılı dizlerini
ovuyor başka bir şehirde. özlüyorsun. düşler ise
artık çok uzak, keşfedilmiş bir orman kuruyor kalbinde.

ve diniyor zihninde çıldıran anafor. hayat ayartıyor
yine, gözlerini açıyorsun. küçük kızının güleç yüzü
alnından öpüyor birden, karın radyonun sesini açıyor
mutfakta, sırtına yapışan oğlun mışıl mışıl soluyor.
huzuru bulmanın coşkusu yayılıyor bedenine. kalkıp
rüyalarını sayan kızının emekleyen sözcüklerini avuçluyorsun.

uyanmak, diyorsun, mutlu bir dünyaya kavuşmak…
oysa, yeryüzünün her noktasında tutuşuyor sabahın şavkı.
çocuklar uyanıyor, bir endişe çiçeği gibi açılan kadınlar
ve hüzne sigara yakan adamlar uyanıyor, acıyarak…

MURATHAN ÇARBOĞA

ŞİİR TERK ETMEZ KALBİMİ

2007-11-03T18:49:00.001-05:00

“Auschwitz’ten sonra şiir olabilir mi?”
Thedor W. Adorno

omzumdan çığlık çığlığa uçuşuyor sözcükler, ışığın küfrü düşüyor suya.
bu bir ilenç sağanağı. kuşların havalandığı yerde ürperen anlam
ve sabahın eşiğine yığılan çocukların yası, kör kandilleri avuçlamak sevdasıyla. yarılan toprağın sus çığlığı, cinnetin hükmüne düşen ayet…
şakağımdaki kan izleri sesime sızıyor, ölü şiirler tırmanıyor acıya.

boynuma dolanan dönence hangi iklimin hıncı? yeraltında boğulan
tohum, toprağın buğulu kanı… kalbimden koşuyor ölüme mayalanmış zaman, kırık bir dal ucunda güz olan ruh ve bulanık sulara terk edilen buhran düşüyor söylemin kanadına, dipsiz kuyularda sınanıyor ikizim.
mağlup kıssalara can üfüren ayin, soluğumdan diriliyor şer duâlara.

acıya kıvrılan bedenin imkansız tasviri… zamana ihtilal dehşet,
ertelenmiş şiirlerin kıvranan nefesi…gece kuşlarından önce çocuklar doluşuyor parklara, düşlerinden vurulup gökyüzünden düşen çocuklar…
şarapnel parçaları ışıyor ürkek kahkahalarında. tedirgin ruhların
tutuk ritmi ve zembereği boşalmış oyuncaklar yalpalıyor boşlukta…

biliyorum, unutmaz şiirin belleği. çöle açmış çiçeğin kumlu ağrısı
dolanır etimde. imgenin göğünde tele takılı uçurtmalardan rüzgârlı bir yalnızlık…betondan fışkıran çocuk elleri yapışır sözün vicdanına, ölüler
boşalır söylenmemiş ağıtlardan, dağılır göğsümdeki kuş telekleri isyana. biliyorum, şiir rahat bırakmaz kalbimi, yeni dillenen harflerin telâşıyla.

zamanın hangi koyağında çürüyor cesedim? cephede parçalanan yüzüm hangi ganimetin artığı? şiirin usta semenderini kim yakabilir vahşeti uluyarak? duyuyorum, bedene saplanan her kurşunda ürperir Lorca sendromu, sözcükler dökülür kanayan mektuplardan ve gaz odalarında gamalı utanca soyunur insanlar, kadınlar sarılır eriyen çocuklarına.

şiir terk etmez kalbimi, biliyorum. günah çıkarır tarih sesimin
aynasında. çırpınan beden, ciğerleri kavuran zehir ve Auschwitz…
bir parça ekmek düşüyor küçük bir kız çocuğunun elinden. parmak uçlarında çürüyen hayatı duyuyorum… sığınıyorum şiirin zamanına.

MURATHAN ÇARBOĞA

HOŞÇA KAL ŞİİR (YİTİRİLMİŞ İSİMLER SÖZLÜĞÜ)

2007-11-03T18:47:00.000-05:00

SERGEY ALEKSANDROVİCH YESENİN: (1895-1925):

hoşça kal şiir, sayrılı çocuk, hoşça kal. yorgun ömrün
kapandığı kıble, kalbimde sır olan ada, kuzey denizlerinde
dalgalanan ışık şaşkınlığı, hoşça kal. sonsuzluğa koştuğum
tarlalar kar altında şimdi, tohumu sarmalayan heves donuyor,
çılgın rüzgarlar esiyor bozkırların ıssız feryâdından. bahar
çok uzak! bahar çok uzak! inanmak yetmiyor kalbin
gürültüsüne, devriliyor gençlik, mumlar yakılıyor yas ile,
çiçekler diziliyor tabutuma. kurumuş bileklerimi kavuşturuyorlar,
yol alıyorum küfrün ve hüznün kardeşliğine. içi boşalmış
ayinler beni karşılasın, alnımda susan aşkın körpe kelebeğiyle…

hoşça kal hayat, yaşlı dostum, hoşça kal. kanımda kuruyan
sözcükleri ve imgenin terli hayvanını bırakıyorum cehennemine…

MURATHAN ÇARBOĞA

HAREKET VAKTİ (YİTİRİLMİŞ İSİMLER SÖZLÜĞÜ)

2007-11-03T18:41:00.000-05:00

ATTİLA JOZSEF (1905-1937):

göğe kanat vuran çamaşırlar bir düş mü yalnızca?
annemin ellerinde boyun büken gömlek, hangi intiharın
artığı? şiir peşinde koşturan bir çocuk olmak… işte budur
gerçeğim. kördüğüm rüyalardan uyanmanın sancısı suskumda
hırıldıyor, aşkın sonrasızlığı ve tükeniş… ölümü çağırmak,
üvey kardeşimin yüzünde bırakmak hayatı, düşlere göç
etmek Tuna’nın rüzgârıyla. annem bilmesin, bir çocuğun
intiharı korkunçtur. meleklere yüklemek süt kokan arzuların
leşini… korkunçtur kabuk bağlamış dizlerin üzerine yığılmak.
yitirilmiş bir aşka yeniden inanmak bir düş mü yalnızca?

el sallayın unutulmuş yolcuya, şiirin devrolan ruhuna ve
acının afyonuna. hareket vakti, vedânın üzerinden kalkıyor hayat…

MURATHAN ÇARBOĞA

İNKAR METİNLERİ

2007-11-03T18:35:00.000-05:00

-I-

avuçlarında kıvranan soluk, ışık değil, yokluğundur. baktıkça
ürpermedi manzara, dokunmak hevesiyle yaklaştın da eşya
etine geçti. rengini kaybetmiş bedenine hükmetti rüzgar.
parmakların çöle saplanmış köklerdi, bu yüzden suyu çağırdı
rüyaların, dişlerinde akreplerden ve engereklerden bulaşmış
bir kamaşma. sesin, soluğundan kırılan kuşlar gibi çırpınıp da
imgelere yol aldı ve düştü hevesinden yakalanan melekler
karanlığa. kalabalıkların anlık bakışlarla katmerlenen düğümü
seni sardı şair. tellere takılı uçurtma kuyruklarından bir
darağacı diktiler kalbin için, oysa zamanın imgeler döken
sarkacıydı Nerval, yağmalanan sözcükler arasında yalnız değildin.
gökyüzünden el almak için tırmandın aşka, boğazına sarılmış
imalarla yükseldin yalnızlığa.

-II-

ne zaman bir çocuk düşse ağaçtan, annesinin başörtüsünü uçurdu
rüzgar. annenin saçları kaç kez havalandı şair ? hayâl şehirler yıkıldı
çocuk gözlerinde, içinde dönenen uğultuyu dinledin. senin de teneke
oyuncakların paslı mıydı ? sokakların loş gülüşü var mıydı ellerinde?
ne zaman bir şair ölse, ‘Dersaadette Sabah Ezanları’ okundu, usulca
baktın bahçelerin geceye sunulmuş korkusuna. azad edilmiş imgelerdi
ateşböcekleri, şiirin uzamsız ritmi yüklendi kalbinin kapılarına. babanın
anlattığı kitaplardan öğrendin bir roman kahramanı olmayı, ama
ürkek bir şiirdin olsa olsa, adaklı saçlarından uyaklar döküldü annenin
kucağına. ne zaman gözlerini alıp gitse baban, ırmağa yazgılı kayıklara
dönüştü avuçların, beklemek ustalık isterdi oysa. beklemeyi bilecek kadar
dingin değildin. masallar aradın sabahın güne düştüğü rüzgarda.
bilmiyordun, her çocuk bir masaldı şair. sen hangi masalda susuluyordun?

“Ama ben, yaşlandıkça, olgunlaşmış bir şiirin, bir tür
sessizleşmeyi seçmesi gerektiğine inanır oldum.”

AHMET OKTAY

-III-

gökyüzünde kristallenen bir mavi ve kuşlar asılı duruyordu manzarada.
ibadete durmuş mutasavvıflar gibi ıslanıyordu ağaçlar. sessizdi her şey,
boşalmış bir zembereğin metalik sessizliği. zamansız bir haiku yanılsaması
düşüyordu uzağına.yalnızca çıtırtılar duyuluyordu: Neruda’nın umutsuz şarkısı,
Nerval’in vakitsiz bir çan gibi sallanan ayakları ve Maldororun Şarkıları
zamanın gerisinden ve Orhan Veli’nin yarım kalmış imgeleri, Tanpınar’ın
marazlı huzuru buğu buğu doluyordu odanın içine. kitaplarını yakıyordun,
küçük yeğenin üşümesin diye, koparıp ateşe veriyordun sayfaları. sen
imgelerin katiliydin şair, roman kahramanlarının, ustaca mayalanmış
sözcüklerin katiliydin. alevlerin inkâra çoğalan yankısı tırmanıyordu yüzüne.
şiirlerin büyüsü yitmeyen ritmiyle bir çocuğun parmakları ısınıyordu.
sessizdi, her şey sessizdi, ama kalbin bir kara deliğin devasa iştahıyla
çekmişti kinine tüm efektleri: savaş çığlıklarını, acının yarattığı uçsuz
haykırışları, küfürleri, bağırtıları, çağırtıları… uyumsuzluğun başına buyruk
mantığı saplanmıştı sessizliğine. dinginlik sana bağışlanmadı şair, hâlâ
erişemedin o erdeme.

-IV-

poetik buhranlar mırıldanarak huzursuz bir ruh gibi geçtin döviz
bürolarının önünden, kâr – zarar hesaplarının bıyık altı gülüşlerinden
sıyrıldın ve fiyakalı otomobillerden, makyajlı evlerden ibaret teorileri
bıraktın ardında. soyut ve şaşkındın, sana ait olmayan renkler ve sesler
doluştu bedeninde devasa bir yara gibi açılan boşluğa. zamanın alacanlı
etinden oyulan her fotoğrafta siyah - beyaz çıktın şair, oysa içinde şiire
kesmiş sokaklar vardı, rengin betona verilmemiş çığlığı döneniyordu
imgelerinde. toprağa düşen kuş gölgeleri, titreyen bir yaprak ucu ve
zamansız büyümüş elleri çocukların… hıza adanmış bulvarlardan, lambası
patlak sokaklardan topladın yaralı ayrıntıları. dağıldın, güne yakışır bir
toplama ulaşamadı varlığın. uzaklara lâl bakışlar uçuran ihtiyarlar gibi
geçmişe döndü yüzün, gençlik hüznüne yakışmadı şair. varoşların
çamura bulanmış yazgısından çağırdı seni denize yakışır bir ses, şiiri
ve Paris’i kutsayan ezgisiyle Enrico Macias.

-V-

dikilip hayatın kıyısına, yankısını bekledin şiirin. baktın gözleriyle
düşünen kalabalığa ve çocukların körpe etinde patlayan masallara
ihtilal tokatlara. iğdiş edilmiş sözcükler uçuşup saplandı bedenine
şair, imgeler ikindiye kanıp ağdı uzaklara, göçmen kuşların gölgesi
sürükledi uyumun dargın şarkısını. karşılıksız hayalden hüküm giydin,
grafiklere sığmadı mısra-ı berceste sabrın. dikilip hayatın kıyısına
ses vermesini bekledin ölü şairlerin: kara trenlerin bozkır özlemiyle
Attila Jozsef, kanın çığırtkan kokusuyla Yesenin ve Zafer Erkin, hayata
düşürülmüş inkâr metinleriyle. anladın şiir yakındır intihara ve bir susma
sanatıdır işin. sustun, el verip sözcüklere, zamana mayaladın günlerin
vaat edilmiş sabahını. sustun, küfre ve inceliğe uyak düşürerek. algının
aykırı çocuğu olduğunu, karanlığına şiir yamayanları dinleyerek
ayrımsadın. sarıl şiire şair, duyulacaktır ışığa tırmanan gülün sesi,
elbet müttefiki olacaktır zaman, kalbinde yeni bir dünya kuranların.

MURATHAN ÇARBOĞA

MİRAS

2007-11-03T18:34:00.000-05:00

“Babam için…”

bana şiir kaldı baba,
yorgun ve huzursuz gözlerinden
tedirgin ellerinden geriye
mahçup bir çocuk gibi
bungun
şiirin boyundan büyük sesi kaldı.

şimdi, sapı kırık bir cezvenin
isli boşluğunda saklısın,
yüreğimin hoyrat sarkacı
seni silmeye yetmiyor,
yarım bir söz gibi duruyorsun,
orada,
suyun alıngan boşluğunda.

şiir insanı aklar mı baba?

MURATHAN ÇARBOĞA
2001

YARIM KALMIŞ BİR ŞİİRLE ÖLMEK

2007-11-03T18:32:00.000-05:00

“çalışmaya başlar bozuk bir oyuncak
unutulduğu rafta birden
ölmeden geri döndükleri haberi gelir
savaşa gidenlerin.”
Akgün AKOVA

biliyorsun, vurup yok edemezsin
hiçbir anıyı. balkonda cıvıldayan
çamaşırlar zamana aittir artık.
yaşanmış ruhu haykıran her eşya
ve günlük güneşlik sözcükler. bir deli
gömleğidir hayat, yapışır yakana.

sığınaklardaki o korkunç suskunluk,
toplu ölümlerin garip derinliği…
ve el ele veren insanlar, yürek yüreğe
bir anda yok olan…cepheden geri dönen hasret,
yalnızca bir ölü kağıdıyla… Hiroşima’nın
güle inkâr eti, yanmış yıkılmış coğrafya.

toprağa vurulan kırbaç ve ağaca oyulan yara
yankılanır sırtında. genlerini çizgilemiştir
celladın seyir defteri ve kanlı imlâ.
kuruyan incelik sürülür namluya, bir şenlik
beklentisiyle vurulsun diye çocuklar ve Borchert
cephede bırakır gençliğini. oyun bozulur.

bedenin o muhteşem anatomisi paramparça,
zamanın kim bilir hangi buhranından havaya
uçuşur son anımsayışlar. en geriden hamasi
küfürler savrulur. sıcaklığını yitirir anaların
sonsuz ve dingin koynu. korkunun sözleriyle
sahnelenen hep aynı tragedya ve ölü seyirciler, ölü seyirciler…

oysa bir tutam aydınlık özlemiyle biter her şey.
ân, ince bir kavis çizer dudaklarda. günlerin kırılgan
korkuluğundan düşmüş sevinç, kanatlanır yeniden.
hasrete çeki düzen veren kadınlar unutur vahşetin vaadlerini.
göğüslerinde, hayata geç gelen oğulların adak saçlarıyla
döner babalar, gözlerinde sabahın güleç serinliği.

biliyorsun, hiçbir dua aklamaz kahraman olmanın
utancını. çarmıhın buğulu hüznü ve ödenemeyen
bedel… umudun uslanmaz sarhoşluğuyla,
yarım kalmış bir şiirle ölmek ne güzel !

MURATHAN ÇARBOĞA
YAZILIKAYA- MAYIS 2007

GÜN AŞIRI KURGULANAN İNTİHAR

2007-11-03T18:30:00.000-05:00

Amanos’un eteklerinde tank iskeletleri
ve karşısında boylu boyunca uzanan deniz…
damlara çıktın anlamak için. çocuktun.
hangisiydi hayatın gerçeği ? soramadın kimseye.
bahçelerde kovaladığın o kara kuş, portakal
ağaçlarını yadırgayan martı çığlıkları…

dayın kesti adak saçlarını. toprağa hüzün
düştü. üç yaşındaydın işte. ortalıkta temmuzun
çatırdayan sıcağı. kesilen kurbanın kanı bahçeye
aktı oluk oluk. tarçın ağacının hayat sandığın kokusunda
ekşiyen bir yara… kuşlar dağıldı ağaçlardan, gökyüzüne
saplandı kaybedilmiş masumiyetin can kırıkları.

baban göğü kurşunladı rakı sofrasının başında,
yaprakların titreyen telaşını. akşamdı. kısa saçlarında
yuva kurdu annen, ürkek bir telek şaşkınlığında…
rüzgarla konuşmak mümkün değildi artık, anladın.
bahçeyi de vurdu gümüş kabzalı tabanca. bir oğul
bağışlamıştı tanrı, bir oğul, kedere teyellenmiş bir ruhla.

hüznü sayfalar arasında sakladın, kurumuş çiçekler
ve altı çizili satırlar, yitirilmiş anların tercüme haykırışları…
aşka yakalanmadan buldun şiiri, yüklendin ayrı düşmüş
sıcaklığın yasını. Ferhad ile Şirin, Leyla vü Mecnun, aşkın
çölü var eden uğultusu ve Orhan Veli, az gelişmiş bir ülkenin
şiirden aldığı intikam: imge mezarı bir belediye çukuru…

sözcükler derledin yalnızlığından, eksilmenin kanayan
diliyle uzlaştın zamanla. ağlama duvarında salındı eskizler.
mazmunların mumunu yaktın, talan edilmiş bir geleneğin
girdabında. acıya söylenmiş her balad gökyüzünü koşan
kuşlar gibi gelip kondu soluğuna. yazmak… gün aşırı
kurgulanan intihar… boynundaki ilmek daralıyordu huzura.

düşlerin ele avuca sığmaz mantığı yılkıya terk etti
kalbini. tüm oyunlardan kovulmuş aykırı bir çocuktu
şiir, adaklarla çağrılan huzursuzluğun savruldu dizelerde.
hangisiydi hayatın gerçeği ? hiçbir zaman anlayamadın…

MURATHAN ÇARBOĞA

İNADINA ŞİİR

2007-11-03T18:25:00.000-05:00

“deniz kokuyorsun” diyor kadın
kıyıya vuran dalgaların sesiyle.
şair, Amanos dağlarına bakıyor,
dağların ardındaki denize ve
kalyonların hışırtısına, balıkların
ışığı çekip çeviren rengine ve zamana
bakıyor, batık kadırgaların aydınlık hüznünde

“Ritsos okudum !” diyor şair,
“deniz bulaştı dilime, kumları avuçladım,
suya yazgılı çocuklar kahkahalarla koşuyordu.
uzak iklimlerin rüzgarını duyumsadım”.

“gerçeğine geri dön” diyor kadın,
sesinde kayıp bir kayık yalpalıyor.
“geç kaldın şiire, hayata geç başladın.
bu yüzden bir ihtiyar gibi yazıyorsun
imgeleri, yaşamadığın günleri özleyerek”.

“Ritsos okudum !” diyor şair, gülümsüyor,
“tapınaklardan ilahiler yükseldi toprağı
avuç avuç ayartarak, rüzgar denizden koptu da
şapkalara dadandı, havalandı etek uçlarından,
çocuklar annelerinin bacaklarına yapıştı
kıkırdayarak. yaprakların arasından doru bir at
geçti gördüm.”

kadın ıssız adalara benzemenin şaşkınlığıyla
susuyor. susmaya tahammül edemeyip
çekiştiriyor sözcükleri. “ hayat seni kandırdı”
diyor sonra yaralı bir fok gibi hıçkırarak.
“ ellerine şeker yerine şiir tutuşturulmuş
bir çocuksun. vazgeç sözcüklere kalbini eklemekten”.

“Ritsos okudum !” diyor şair inatla.
“parmak uçlarımda hala yosun kokusu var.
denize karşı serilmiş çamaşırlara özenip
çırpındı göğsümdeki heyecan. rahimden
boşalan suyla hayatı tekmeledi bebekler.
baba olmanın sevinciyle kıyıya koşup
suya türkü söyledi bir adam.”

gökyüzüne inancını yitirmiş bir martıya
dönüşüyor kadının elleri ve susuyor.
şair konuşuyor hala, tuz kokulu sözcükler
salıyor uzaklara. motor gürültülerinin,
gevrek kahkahaların, imaların, ince hesapların,
ucuz şarkıların, küfürlerin, bedduaların ve
boşluğun ve hiçliğin ortasında kayboluyor sesi…

MURATHAN ÇARBOĞA